Kent tüketicisi olarak vatandaş: Vatandaş kent deneyimlerine ilişkin keşfedici sıralı karma bir araştırma

Aksaray'da ikamet eden 18 yaş üzeri bireylerin yaşadıkları öznel kent deneyimlerini pazarlama alanındaki tüketici deneyimi, tüketim deneyimi, tüketici mekân deneyimi teorik bakış açısıyla keşfederek, bir kent deneyim kuramı ve buna bağlı olarak bir Kent Deneyim Ölçeği geliştirmek, geliştirilen kuramın genellenebilir olup-olmadığını değerlendirebilmek için tüketici deneyimi alanyazınında kilit sonuç değişkenleri olarak sıkça ele alınan "tatmin, sadakat, AAİ ve genel yaşam doyumu" ile ilişkilendirerek ilgili kuramı test etmektir. Bu amaçla, keşfedici sıralı karma yöntemler araştırmasından yararlanılmıştır. Araştırmanın ilk aşaması olan nitel araştırma kapsamında Aksaray kentinde yaşayan 59 katılımcıdan yarı yapılandırılmış ve fotoğrafa dayalı öyküleme veri toplama teknikleri ile görüşme verisi toplanmıştır. Nitel verinin tümevarım yöntemiyle analiz edilmesiyle katılımcıların Aksaray kent mekanı bağlamında yaşamış olduğu deneyimler keşfedilmiştir. Buna göre katılımcıların yaşadıkları deneyimler; kentin kapalı mekan varlıkları, kentin açık mekan varlıkları, kentin sosyal yapı varlıkları ve kentin işlevsel varlıkları olmak üzere dört ana kategoride toplanmıştır. Ayrıca nitel veriden elde edilen bulgular, kent deneyimlerin kente yönelik tatmin, sadakat ve olumlu ağızdan ağıza iletişim davranışları ile arasında örüntüler de bulunmuştur. Böylelikle bu aşama sonrasında bir kent deneyim kuramı ortaya çıkmıştır. Çalışmanın ara aşaması olan ölçek geliştirme aşamasında ve nicel araştırma kapsamında, nitel veriden ortaya çıkan vatandaş kent deneyimleri kuramındaki her bir etkileşim noktasına ilişkin deneyimleri ve kuramlaştırılan sonuç kavramlarını ölçmeye hizmet edecek geçerli ve güvenilir ölçekler geliştirmek ve bu ölçeklerin yapı geçerliliklerini doğrulamak amaçlanmıştır. Bu amacı gerçekleştirmek amacıyla iki saha araştırması gerçekleştirilmiştir. Birinci saha araştırmasında 669 kişiden kolayda örnekleme yöntemine göre veri toplanmıştır. Toplanan bu verilerin analizinde FACTOR yazılımının 12.04.01 versiyonu kullanılmış ve oluşturulan ölçeklerin yapı geçerliliğini değerlendirebilmek, madde setinin altında yatan boyutluluğu incelemek amacıyla AFA çalışmaları yürütülmüştür. İkinci saha araştırmasında ise 524 kişiden kolayda örnekleme yöntemine göre veri toplanmıştır. Jamovi istatistik paket programının 2.3.28 versiyonu kullanılarak DFA ve YEM analizleri gerçekleştirilmiştir. Yürütülen bu analizlerin sonucunda kapalı mekan kent deneyiminin, kapalı mekân yeterlik deneyimi için, sosyal etkileşim ve sembolik kapalı mekân deneyimi, duygusal kapalı mekân deneyimleri ve kapalı mekân nostalji deneyimi olmak üzere dört alt boyutlu bir yapı elde edilmiştir. Açık mekan kent deneyimi; kent açık mekân yeterlik deneyimi, sosyal açık mekân deneyimi, estetik açık mekân deneyimi, otantik açık mekân deneyimi, duygusal açık mekan deneyimi, açık mekan nostalji ve sosyal konfor deneyimi olmak üzere altı alt boyuttan oluşmuştur. Sosyal çevre deneyimi, sosyal canlılık deneyimi, yakın çevre geliştirme deneyimi, yakın çevre etkileşimi deneyimi, sosyal yabancılık, yerel halk tutum deneyimi ve sosyal sembolik deneyimi olmak üzere altı boyuttan oluşmuştur. Son olarak işlevsel kent özellikleri deneyimleri ise iş koşulları, ekonomik yaşam koşulları, fiziksel çevre koşulları, alışveriş koşulları, kentiçi ulaşım koşulları, barınma koşulları, erişilebilirlik koşulları, kamu hizmeti koşulları, suç koşulları olmak üzere birbirinden ayrık dokuz yapı olarak ortaya çıkmıştır. Nicel aşamada elde edilen ölçüm modelleri, veri ile oldukça iyi uyum göstermekle birlikte nitel aşamada ortaya konulan kuram ile büyük ölçüde örtüşerek, bu kuramı destekler niteliktedir. Ayrıç tüm ölçeklere ilişkin ölçüm geçerliliği sonuçları, her bir ölçeğin ve ölçüm modelinin geçerliğinin Aksaray kenti örneklemine genellenebilirliğine işaret etmektedir. Ayrıca bu ölçekler farklı kişisel özelliklere sahip bireyler için gruplar arasındaki farklılıkların incelenmesinde kullanılabilir niteliktedir.