Kentten kırsala göçün mimariye yansıması: Çanakkale köyleri

Göç, insanların kalıcı ya da uzun süreli yer değiştirme sürecini ifade eden toplumsal bir olgudur. Son yıllarda Türkiye'de kent yaşamının yükselen maliyetleri, çevresel baskılar, pandemi sonrası artan mekânsal farkındalık, doğayla yakın ilişki kurma isteği ve kırsal alanlara erişim kolaylığı, kentten kırsala yönelen tersine göç eğilimini belirginleştirmiştir. Bu süreç yalnızca bireysel yer değişimini değil, kırsal alanlarda sosyal yapının, ekonomik ilişkilerin ve geleneksel konut dokusunun dönüşümünü de beraberinde getirmektedir. Bu tez çalışması, söz konusu dönüşümü incelemek amacıyla Çanakkale ili Ayvacık ilçesine bağlı Korubaşı, Bahçedere, Büyükhüsun köyleri ile Ezine ilçesine bağlı Üvecik, Kayacık ve Kumburun köylerinde yürütülmüştür. Çalışma alanları, büyük kentlerden gelen göçmenlerin yoğun biçimde yerleştiği ve buna bağlı olarak yeni konut üretimlerinin arttığı bölgeler olmaları nedeniyle seçilmiştir. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş; saha çalışmaları kapsamında kentten kırsala göç eden bireyler ile derinlemesine görüşmeler yapılmış, yerinde gözlemler gerçekleştirilmiş ve göç eden bireylere ait konutlar incelenmiştir. Katılımcıların demografik özellikleri, göç nedenleri, kırsal yaşam deneyimleri ve konut tercihleri değerlendirilmiş; kırsalda yaşamın avantaj ve dezavantaj algısı, altyapı koşulları, geleneksel konut tipolojileri, yapım malzemeleri, çatı ve ısıtma sistemleri ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, kentten kırsala göçün Çanakkale köylerinde kullanıcı merkezli, yaşam biçimi odaklı ve mimari yönü güçlü bir kırsal dönüşüm sürecine işaret ettiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, kırsal mimarlığın değişen yapısını anlamaya yönelik özgün saha verileri sunmakta; kırsal konut politikalarının geliştirilmesi ile planlama ve sürdürülebilir yerleşim stratejilerine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.