Klorokin ve gama radyasyonunun oluşturduğu ince bağırsak hasarına karşı aposininin etkileri

Radyoterapi günümüzde en etkili kanser tedavi yöntemlerinden biri olarak önemini korumaktadır. Bazı kanser hücrelerinde sağlıklı hücrelerde olduğu gibi besin ve oksijen yetersizliğinde hücrenin sağkalımı için otofajik bir süreç devreye girer. Radyoterapiye yanıt olarak gelişen otofaji bu tedavi yöntemini kısıtlar. Klorokin (CQ) anti malaryal bir ilaç olarak seksen yılı aşkın bir süredir kullanılmaktadır. Son yıllarda CQ bir otofaji inhibitörü olarak gösterilmiş ve yoğun ilgi görmeye başlamıştır. CQ uygulanan bazı tümör hücrelerinin otofaji yapamadığı ve enerjisini tüketerek öldüğü çeşitli çalışmalar ile gösterilmiştir. Radyoterapiye cevap olarak otofaji baskılandığında hücrelerin apoptoza gitme oranında ciddi bir artış ve sonuçta tümör boyutunda ciddi bir küçülme olduğu gösterilmiştir. İndirgenmiş nikotinamid adenin dinükleotit fosfat (NADPH) oksidaz (NOX), reaktif oksijen türlerinin (ROT) üretiminden sorumlu membrana bağlı enzimatik bir komplekstir. Yapılan çalışmalarda NOX kaynaklı ROT'un otofajiyi başlattığı tespit edilmiştir. Aposinin (APO) etkili bir NOX inhibitörü olarak bilinen antioksidan ve antiapoptotik özellikleri olan bir maddedir. Çalışmamızda kanser tedavisinde radyoterapiye destek olarak CQ kullanılmasının sağlıklı dokular üzerinde nasıl bir hücresel yanıt oluşturacağının belirlenmesi ve bu kombine tedavi yanıtında antioksidan rolü ile APO'nun koruyucu etkilerinin ilk kez ortaya konması amaçlanmıştır. Bu çalışmada rastgele seçilen laboratuvar hayvanları her birinde 7'şer adet Wistar albino sıçan bulunan sekiz gruba ayrıldı. Birinci ve ikinci gruba fizyolojik tuzlu su, üçüncü ve beşinci gruba CQ, dördüncü ve altıncı gruba APO, yedinci ve sekizinci gruba CQ ve APO enjekte edildi. Tüm enjeksiyonlar intraperitoneal (i.p.) yolla ve 5 gün boyunca 24 saatte bir olmak üzere beş kez yapıldı. Beşinci enjeksiyonlardan bir saat sonra ikinci, beşinci, altıncı ve yedinci gruplara 8 Gray (Gy) tüm vücut radyasyon ışınlaması yapıldı. Radyasyon verildikten bir gün sonra disekte edilen sıçanlardan ince bağırsak dokuları alındı. İnce bağırsak dokusunda meydana gelen histolojik değişimler hematoksilen-eozin (HE), Masson'un üçlü boyası (Masson) ve Periyodik Asit Schiff (PAS) reaksiyonu uygulanarak, otofaji inhibisyonu otofagozomun spesifik kargo proteini (p62) belirteci ile, hücre proliferasyonu prolifere hücre nuklear antijeni (PCNA) belirteci ile immünohistokimyasal olarak belirlendi. Biyokimyasal olarak otofaji için otofagozomal biyobelirteç olarak mikrotübül ile ilişkili protein 1A/1B-hafif zincir 3 (LC3) ve lizozomal inhibisyon için lizozomal membran ile ilişkili protein 2 (LAMP 2), apoptoz için sistein aspartat spesifik proteaz 3 (kaspaz-3) ve B-hücre lenfoma 2 (BCL-2), oksidatif stresin varlığı ve değişimi için NOX, miyeloperoksidaz (MPO) ve malondialdehit (MDA), inflamasyonun varlığı ve değişimi için Tümör nekroz faktör -α (TNF- α) belirteçleri ile enzime bağlı immünosorban yöntem (ELISA) yöntemi kullanıldı. Ayrıca rutin biyokimyasal yöntemler ile oksidatif stresin varlığı ve değişimi için lipit hidroperoksit (LPO), antioksidan etkinin varlığı ve değişimi için total antioksidan kapasite (TAK), süperoksit dismutaz (SOD), katalaz (KAT) ve glutatyon (GSH) belirteçleri kullanıldı. Sonuç olarak çalışmamızda, radyasyonun sıçan ince bağırsağında önemli ölçüde histolojik hasar oluşturduğunu, oksidatif hasar parametrelerinde belirgin bir artışa, antioksidan sistemde zayıflamaya sebep olduğunu, antiproliferatif, inflamatuvar ve apoptotik etkilere sahip olduğunu aynı zamanda otofajiyi uyardığını belirledik. RAD ile verilen CQ'nun oksidatif stresi arttırdığını, antioksidan kapasiteyi zayıflattığını, antiproliferatif ve antiinflamatuvar etkilere sahip olduğunu, apoptoz üzerinde ise tek başına önemli bir değişime sebep olmadığını tespit ettik. CQ'nun otofajinin lizozomal basamağındaki inhibisyon etkisiniden dolayı bu grupta p62, LC3 II ve LAMP 2 seviyelerinde önemli artış gözlemledik APO'nun RAD ve CQ'nun meydana getirdiği bu değişimleri önemli ölçüde tersine çevirmesi ise koruyucu etkisini göstermektedir. Sonuçlarımızın klinik uygulamalara ışık tutabileceğini öngörmekteyiz.