A dry port model for Kocaeli container terminals

Deniz yolu taşımacılığındaki artış, küresel ticaretteki artışa bağlı olarak devam etmektedir. Deniz yolu taşımacılığı türleri arasında son yıllarda en hızlı artış gösteren taşıma türü ise konteyner taşımacılığı olmuştur. Deniz aşamasından sonra iç taşımada da büyük kolaylık sağlayan konteyner, intermodal taşımacılığın da gelişmesini tetiklemiştir. Artan dış ticaret hacmi, limanlar üzerindeki yükü de artırmaktadır. Türkiye'nin dış ticareti açısından önemli bir kapısı durumunda olan, ancak kentsel alanlar ile çevrelenmiş olmaları nedeniyle genişleme imkânları son derece kısıtlı olan Kocaeli limanları, bu yükü oldukça ciddi boyutta hissetmektedirler. Konteyner trafiğindeki artış dikkate alındığında, Kocaeli konteyner terminallerinin toplam mevcut kapasitesinin, 2035 yılında oluşması beklenen talebi karşılamada yetersiz kalacağı hesaplanmıştır. Kuru liman uygulamasının, ihtiyaç duyulacak ilave kapasitenin yaratılması, ayrıca limanlarda ve liman şehirlerinde oluşacak tıkanıklığı belli bir oranda rahatlatabilmek için uygun bir çözüm yöntemi olacağı düşünülmektedir. Bu şekilde, kapasite sorunu nedeniyle sorun yaşamak üzere olan bir limanın işlem hacmini ve gelirini artırabileceği öngörülmektedir. Bu tez çalışması, Kocaeli konteyner terminallerinin gelecekte yaşayabileceği bu tür problemlere bir çözüm üretmeyi hedeflemektedir. Tezde sayısal yöntem kullanılmıştır. Öncelikle, 2035 yılında gerçekleşmesi muhtemel konteyner trafiği dikkate alınarak, Kocaeli limanlarını bu açıdan destekleyecek bir kuru limanın sahip olması gereken yetenekler ortaya konmuştur. Müteakip aşamada ise bu yeteneklere sahip olacak kuru liman için en uygun lokasyon bir AHP modeli ile belirlenmiştir. AHP modelinde kullanılan kriterlerin ağırlıkları, konu ile ilgili 11 sektörden toplam 94 uzmanın katıldığı bir anket ile belirlenmiştir. Son aşamada ise bir kuru liman ile koordineli çalışacak olan deniz limanı otoritesinin, beklenen yük durumu karşısında işlem hacmini ve gelirini azami seviyeye çıkarabilmesi maksadıyla gelen yükü ne oranda istiflemesi ve hangi oranda kuru limana göndermesi gerektiğini ortaya koyan bir optimizasyon modeli geliştirilmiştir. Bu model 2030'lu yıllara uygun bir vaka çalışması ile test edilmiştir. Modelin çalıştırılması neticesinde deniz limanı ile kuru liman arasında sağlanacak ulaştırma kapasitesinin son derece önemli bir faktör olduğu; uygulamanın, deniz limanının yanı sıra kuru liman ve demiryolu operatörü açısından da ilave faydalar sağlayacağı tespit edilmiştir. Ayrıca, yükün kamyon taşımacılığı yerine çevre dostu bir taşıma türüne transferi neticesinde, liman şehri üzerindeki zararlı gaz emisyonunun da belli bir oranda azaltılabileceği, diğer bir ifadeyle çevresel açıdan da fayda temin edilebileceği değerlendirilmektedir.