An archaeometrıcal ınvestıgatıon on provenance and technologıcal propertıes of seljuk perıod pottery from komana (Tokat)

Komana (Tokat)'da gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda, Selçuklu Dönemi'ne (12 – erken 14.yy) tarihlenen geniş bir dekorasyon çeşitliğine sahip çok sayıda sırlı seramik ile birlikte bisküvi pişirimli yarı-mamül seramikler ve üç-ayaklar ortaya çıkarılmıştır. Bu çalışmada, Komana'da üretilmiş ve ithal edilmiş seramik gruplarının tanımlanması, üretimde kullanılan kilin belirlenmesi ve üretim teknolojisinin anlaşılması için analitik teknikler kullanılarak örnekler analiz edilmiştir. Sırlı ve sırsız seramikler, yarı-mamül seramikler ve üç ayak parçalarından alınan örnekler ile toprak örnekleri optik mikroskop, XRD ve ICP-MS teknikleri kullanılarak analiz edilmiştir. Örneklerin kendi içlerinde elementlerin derişimlerine bağlı olarak gruplandırılması amacıyla, bağımsız örneklem t-testi, kümeleme analizi, temel bileşenler analizlerini içeren istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Seramik örnekleri mineralojik kompozisyon ve elementel derişimlerdeki farklılaşmaya göre altı gruba ayrılmıştır. Analiz sonuçları, sırlı seramiklerin büyük bölümünün Komana'da üretilmiş olduğuna işaret etmektedir. Yerel olarak tanımlanan sırlı seramik grubu ve kalıp yöntemi ile bezenmiş sırsız seramikler ve kaba kaplar arasındaki kompozisyon benzerliği sırsız seramiklerin de yerel kil kullanılarak ancak farklı reçete ve ısıl işlemlere tabi tutularak üretilmiş olduğuna işaret etmektedir. Yerel sırlı seramik hamurunun petro-mineralojik özelliklerindeki farklılıklar, üretim sürecinde kilin ayrıştırma ve fırınlama koşullarındaki farklılıklara işaret etmektedir. Az sayıdaki tek renkli turkuaz/firuze renkli sıra ve kireçli beyaz hamura sahip seramikler ithal olarak tanımlanmıştır. Toprak örneklerinin kimyasal ve mineralojik analizleri sırlı seramik hamurunun üretiminde kullanılmış en uygun kilin Yeşilırmak nehrinin alüvyonlarından elde edilmiş olabileceğini göstermektedir. Buradan alınan kil örneklerinin illit/mika, kalsit, quartz, feldspat ve hornblenden oluşan mineralojik kompozisyonları sırlı seramiklerinki ile örtüşmektedir. Bu tez, Komana'da üretilmiş sırlı seramiklerin hammadde kaynakları ve üretim teknolojilerinin belirlenmesinde arkeometrik yöntemlerin kullanıldığı ilk çalışmadır. Bu çalışma ile tanımlanan kompozisyon grupları geçmişte Karadeniz Bölgesi'ndeki ekonomik, politik ve kültürel etkileşimin anlaşılması amacı ile gelecekte yapılabilecek çalışmalara önemli katkı sağlayacaktır.