Konjonktürel dalgalanmalar çerçevesinde iktisadi şokların sürekliliği: Teori ve Türkiye uygulaması

İktisadi şokların bir sonucu olan konjonktürel dalgalanmalar, geçici veya kalıcı nitelikte olabilmektedir. Ekonominin mevcut dengesinin uzun dönem trend değerine geri dönüp dönmeyeceği, konjonktürel dalgalanmaların toplam talep mi yoksa toplam arz şoklarından mı kaynaklandığına bağlı olmaktadır. Bu anlamda talep şokları reel makroekonomik değişkenlerin deterministik trendden geçici sapmalarına, arz şokları ise stokastik trendden kalıcı sapmalarına neden olmaktadır. Çalışmanın amacı, iktisadi şokların reel makroekonomik değişkenler üzerindeki olası etkilerini süreklilik kavramı çerçevesinde araştırmaktır. Bu amaçla çalışmada iktisadi şokların ekonomi üzerindeki etkileri, konjonktürel dalgalanma teorileri kapsamında öncelikle teorik olarak açıklanmıştır. Daha sonra, iktisadi süreklilik kavramının istatistiksel ve ekonometrik boyutu incelenmiştir. Bu anlamda iktisadi şokların sürekliliğinin ölçülmesine yönelik geliştirilen yöntemler; şokların sürekli olup olmadığını test eden ve sürekliliğin derecesini ölçebilen yöntemler olarak iki sınıfa ayrılmıştır. Son olarak, iktisadi şokların reel üretim düzeyi üzerinde geçici mi yoksa kalıcı bir etkiye mi neden olduğu yani iktisadi şokların sürekliliği, 1987-2012 dönemi Türkiye ekonomisi için ampirik olarak üç farklı yöntemle sınanmıştır. Campbell ve Mankiw (1987a) tarafından uygulanan kümülatif etki-tepki fonksiyonları yardımıyla şokların sürekli olup olmadığı tespit edilmiştir. Beveridge-Nelson (1981) ayrıştırma yöntemiyle, iktisadi şoklar geçici ve kalıcı şoklar olarak ayrıştırılmış ve ayrıştırılan her bir şokun reel üretim üzerindeki etkileri tespit edilmiştir. Bu şekilde hangi şokun ekonominin mevcut dengesi üzerinde daha etkili olduğu ortaya konmuştur. Cochrane (1988) varyans oranı testiyle ise, sürekliliğin derecesi ölçülmüştür. Her biri farklı amaçlarla kullanılan yöntemler sonucunda, konjonktürel dalgalanmaların deterministik trendden geçici sapmalar sergilediği yönünde ampirik bulgular elde edilmiştir. Sürekliliğin derecesinin test edildiği yöntemle de bu bulgular desteklenmiştir. Türkiye ekonomisinde herhangi bir nedenle ortaya çıkan bir şokun, ekonomi üzerindeki etkilerinin en fazla 3-6 ay gibi bir süre devam ettiği, bu sürenin sonunda şokların etkisinin azalarak kaybolduğu tespit edilmiştir.