Kronik Hastalığı Olan Bireylerin Öz Etkililik Düzeyleri ile Aldıkları Bakım Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi

ÖZ: Bu çalışmada, acil servise başvuran farklı kronik hastalığı olan bireylerin öz etkililik düzeyleri ile aldıkları bakım değerlendirmeleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın evrenini KKTC Dr. Burhan Nalbantoğlu Devlet Hastanesi Acil Servisine 2020 Ocak-Mart aylarında gelen, kronik hastalığı olan bireyler oluşturmuştur. Örneklem seçimine gidilmemiş, araştırma 270 hasta ile tamamlanmıştır. Veriler “Hasta Tanıtım Formu’’, “Kronik Hastalıklarda Öz-etkililik Ölçeği’’ ve “Kronik Hastalık Bakımını Değerlendirme Ölçeği’’ kullanılarak toplanmıştır. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, Mann Whitney-U, Kruskal-Wallis H Testleri ve Sperman Korelasyon Katsayısı kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık p<,05 olarak kabul edilmiştir. Araştırmaya katılan bireylerin, %68’inin sarı triyaja ayrıldığı, yaş ortalamasının 65,60 ±16,06, %50,7’sinin erkek, % 75,9’unun evli, % 48,5’inin ilkokuldan mezunu, % 51,5’inin geliri giderine denk olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların kronik hastalık ortalama süresinin 13,47±9,93 yıl, %59,6’sının hipertansiyonu olduğu, %42,2’sinin hastalığı ile ilgili eğitim aldığı, %68,1’inin hastalığına yönelik egzersiz yapmadığı, %48,5’inin beslenmesine uyduğu, bireylerin son altı ayda hastaneye gitme sıklığı ortalamasının 3,74±2,26 olduğu ve %50,4’ünün sağlığını orta düzeyde algıladıkları belirlenmiştir. Kronik hastalığı olan bireylerin; kronik hastalıklarda öz-etkililik ölçeği genel puanlarının orta düzeyde (164,5±55,4) olduğu, en düşük puanı öz-yönetim davranışları kavramından aldıkları (5,1) belirlenmiştir. Kronik hastalık bakımını değerlendirme ölçeği genel puanlarının orta düzeyde (62,0±14,33) olduğu, ölçeğin sadece hasta katılımı (11,3) alt boyutundan ortalamanın biraz üzerinde puan alındığı tespit edilmiştir. Kronik hastalık bakımını değerlendirme ölçeği ile kronik hastalıklarda öz etkililik ölçeği genel ve alt boyutları puanları arasında, pozitif doğrusal istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p=000). Kronik hastalık bakımını değerlendirme ölçeği puanları yükseldikçe, öz-etkililik ölçeği puanları da yükselmektedir. Bireylerin yaş, eğitim düzeyi, gelir algısı, çalışma durumu, birlikte yaşanılan kişi, kronik hastalık süresi, hastalığı ile ilgili bilgi durumu, acil servise başvuru, hastaneye yatma sayısı ve sağlık algısı gibi tanımlayıcı özellikleri, her iki ölçeğin puanlarının sıralama ortalamaları arasında, istatistiksel anlamlı fark yarattığı belirlenmiştir (p<,05). Araştırmaya katılan bireylerin öz-etkililik düzeylerinin ve aldıkları bakım memnuniyetlerinin orta düzeyde olduğu tespit edilmiştir. İki ölçek arasında, pozitif doğrusal bir ilişki olduğu bulunmuştur. Kronik hastalığı olan bireylerin öz-etkililik düzeylerinin ve aldıkları bakım memnuniyetlerinin belirlenmesi için daha geniş çaplı araştırmalar yapılması, bireylerin tanımlayıcı özellikleri dikkate alınarak öz-etkililik düzeylerini artıracak eğitim, izlem ve bakımlarında farklı yaklaşımlara öncelik verilmesi önerilir.