Kısa vadeli yabancı sermaye akımlarının Türkiye ekonomisine etkisi: Ekonometrik bir analiz

Sürdürülebilir, güçlü ve sağlam büyüme stratejileri, hükümetlerin karşılaştığı zorluklardan biri olmuştur. Ekonomik performansı arttırmak için, literatürde çeşitli teorik çerçeveler, kılavuzlar ve politika yönergeleri önerilmiş ve uygulanmıştır. Uygulamalar ve teorik çerçeveler incelendiğinde, yeterli tasarruf veya farklı yollarla tasarruf elde etmek ve üretmek, öncelikle ekonomik büyümenin belirleyicileri olmuştur. Bununla birlikte, gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkeler, tasarrufları ve ekonomik performansı azaltan ciddi kemikleşmiş darboğazlarla karşılaşmaktadır. Küreselleşme ve ticaretin, finansmanın ve üretimin serbestleştirilmesi, son 60 yıla bakıldığında, gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerin ekonomik büyüme projeksiyonu ile ilgili sorunlarının aşılmasında reçete olarak ilan edilmiştir. Küreselleşme ve ekonomi üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması sayesinde, çeşitli teori ve görüşler, gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerin ekonomik büyüme için gerekli altyapı ve üretime yatırım yapmak üzere yeterli yabancı sermayeye ulaşabileceğini iddia etmektedir. Yabancı sermaye girişlerinde en çok tartışılan ve etkili olan faktörlerden biri, kısa vadeli yabancı sermaye girişleri olmuştur. 1980'lerden bu yana, finansal serbestleşme yoğun bir şekilde gündeme gelmiş ve kısa vadeli yabancı sermaye fonlarındaki her türlü dalgalanma gelişmekte olan ülkelerin ekonomik performansını belirlemiştir. Türkiye, kısa vadeli yabancı sermaye fonlarının ekonomideki rolünün en temel örneklerinden biridir. Bu bağlamda, çalışma 2003:Q3-2022:Q3 dönemi boyunca kısa vadeli yabancı sermaye girişlerinin seçilmiş beş makroekonomik faktör olan; Merkez Bankaları döviz rezervi, nominal döviz kuru, GSYİH ve Tüketici Fiyat Endeksi üzerindeki etkisini araştırmaya çalışmıştır. Kanıtlara ulaşmak için simetrik, asimetrik ve farklı frekanslara dayalı çeşitli ekonometrik yöntemler kullanılmıştır. Kısa vadeli yabancı sermaye girişleri makroekonomik değişkenler üzerinde farklı şekil, güç ve büyüklükte etkiler yaratmaktadır. Yapılan tahminler sonucunda, Türkiye ekonomisinin liberalleşme ve kısa vadeli yabancı sermaye akımlarını destekleyen görüşlere uygun bir süreç yaşamadığı savunulmaktadır. Kısa vadeli yabancı sermaye girişleri nedeniyle enflasyon, nominal döviz kuru ve GSYH'de beklenen iyileşmeler kalıcı olmamaktadır. Değişkenler arasındaki etkileşimin simetrik alandan ziyade asimetrik alanda daha belirgin olduğu da çalışma bulguları arasındadır. Kısa vadeli yabancı sermaye girişlerinin rolünün aşırı sermaye bolluğu ve kıtlığı gibi ekstrem dönemlerde daha görünür olduğu tespit edildiğinden, çalışmada politika yapıcılara uzun vadeli sermaye girişlerini harekete geçirip davet etmeleri ve yurtiçi tasarrufu artırmaya yönelik politikalar uygulamaları tavsiye edilmiştir.