Kültürün modern tıpla imtihanı: Diyaliz hastalarının deneyim anlatıları

Bu çalışmanın amacı, kültürün bir hastanın hastalığı nasıl tanımladığı, kabullenme süreci, fiziksel, ruhsal ve sosyal boyutlarıyla nasıl deneyimlediği, hayatlarında geliştirdikleri sosyal stratejilerin nasıl etkilediğini ortaya koymaktır. Bu araştırmada organ bağışı bekleyen kronik böbrek yetmezliği hastalarının diyaliz, beyin ölümü, organ bağışı, organ nakli gibi modern tıbba özgü tedavi yöntemlerine ve kavramlara karşı geliştirdikleri duygu, düşünce ve tutumlarda hastalık deneyiminin kültür tarafından nasıl şekillendirildiği üzerinde durulmaktadır. Son minvalde "ateşin düştüğü yeri yaktığı", "eşekten düşenin halinden eşekten düşenin anladığı", "derdi çekenin bildiği" Türk kültürünün modern tıbba özgü diyaliz, organ bağışı, organ nakli gibi kavramlarla nasıl sınandığı, diyaliz hastalarının deneyim anlatıları çerçevesinde analiz edilmiştir. Araştırmaya konu olan hastalık anlatıları, araştırmanın konusu ve amacına uygun olarak nitel araştırma yönteminin sahada etkili şekilde kullanılması ile derlenmiştir. Bu çalışma, yüz yüze mülakat tekniği ve sahada gözlem tekniği ile yapılmıştır. Bartın Devlet Hastanesi Hemodiyaliz Ünitesi'nde ve Özel Bartın Diyaliz Merkezi'nde olasılıklı olmayan örneklem tekniklerinden amaçlı örneklem yöntemi kullanılmıştır. Örneklemi, Bartın sınırları içerisinde ikamet eden, yaşları 20-66 arasında değişen, ulusal organ bağışı bekleme listesinde kayıtlı olan 34 hemodiyaliz hastası temsil etmektedir. Araştırmanın sonucunda, diyaliz hastalarının sosyal hayatının oldukça kısıtlandığı ve çalışma yaşamından çekilmek zorunda kaldıkları öğrenilmiştir. Bulgulara göre, bilgi ve düşüncelerini tıbbi kaynaklara dayandıran kişi sayısının oldukça az olduğu tespit edilmiştir. Hemodiyaliz hastalarının, hastalığa ve hastalıkla ilişkili kavramlara dair bilgisinin hemodiyaliz sürecinde sözlü kültür ortamında tanıştığı, yakınlaştığı yakınlar, arkadaşlar, akrabalar ve sağlık görevlilerinden edinildiği anlaşılmıştır. Bu bağlamda hastalığa dair bilginin deneyimli hastaların deneyimleri paralelinde şekillendiği görülmüştür. Diyaliz hastalarının yaşadığı sosyo-kültürel çevre içerisinde diyalizin ne olduğu ile ilgili bilgi yetersizliği, diyaliz hastalarına önyargılı yaklaşılmasına sebebiyet vermektedir. Diyaliz hastalığının toplum tarafından "bulaşıcı" olarak görülmesi kişileri sosyal hayattan ayrıştırmaktadır.