The syntactic analysis of religious buildings in the Kuzguncuk district

İstanbul, tarihi ve ticari önemiyle bilinir ve birçok farklı kültür ve inanca ev sahipliği yapmıştır. Kültür ve din çeşitliliğinin yoğun olduğu mahallelerden biri de Boğaz'ın Anadolu yakasında yer alan Kuzguncuk'tur. Yüzyıllardır Yahudiler, Ermeniler, Türkler ve Rumlar bu mahallede bir arada yaşamış ve kültürel izlerini burada bırakmışlardır. Bu kültürel çeşitliliğin yansıması, her toplumun kendi dini binasını inşa etmesiyle kentsel ölçekte kendini göstermektedir. Bu çok dinli ve çok kültürlü yapının mimari açıdan incelenmesi ve bu mahalledeki ritüel mekânların algısının anlaşılması, burada gözlemlenen hoşgörüye dayalı sosyal etkileşimlerin nedenlerini açıklamak için kilit öneme sahiptir. Bu çalışma, Kuzguncuk'ta İslam, Yahudilik ve Hristiyanlık dinlerine ait dört dini binanın sentaktik analizini yapmayı amaçlamaktadır: Kuzguncuk Camii, Bet Yaakov Sinagogu, Agios Panteleimon Rum Ortodoks Kilisesi ve Surp Krikor Lusavoriç Ermeni Kilisesi. Her bina, birbirlerinden farklı mimari özellikler sergilemekte olup, ait oldukları dini kuralların somutlaşmış halidir. Bu yapılar, mimari özellikleriyle insanların bu mekânlardaki rolünü belirlemektedir. Bu çalışmanın hipotezi, Kuzguncuk'taki ritüel mekânların mimari özelliklerinin bireylerin mekân algısını önemli ölçüde etkilediğidir. Camilerin büyük ibadet alanları ve minimal iç bölünmeleri ile açık mimari düzeni, esnek ibadet ritüellerini ve toplumsal buluşmaları teşvik eden davetkâr bir ortam yaratır. Buna karşılık, kilise ve sinagogların mimari tasarımı genellikle daha kapalı, hiyerarşik bir yapıyı yansıtarak, içe dönük bir ibadet biçimini vurgular. Bu çalışma, camiler, kiliseler ve sinagoglar arasındaki bu mekânsal yapılandırma ve mimari özellik farklılıklarının, Kuzguncuk'taki her ritüel mekân için belirlenen dört noktada mekânsal entegrasyon, bağlantı ve erişilebilirlik açısından yansıtılacağını öngörmektedir. Mekân dizimi analizi, bu farklılıkları nicel olarak belirleyecek ve bu yapıların mimari özelliklerinin farklı sosyal etkileşimler ve topluluk dinamiklerini nasıl şekillendirdiğini ortaya koyacaktır. Ayrıca, çalışma, dini mimarinin kentsel sosyal yapı ve algısal deneyim üzerinde önemli bir etkisi olduğunu ve bu yapıların geniş kentsel bağlamda nasıl etkileşimde bulunduğunu önermektedir. Bu tezin saha çalışması, Kuzguncuk mahallesinde bulunan dört ritüel alanın analizini içermektedir. Bu alanların ölçekli mimari çizimlerine DWG formatında erişilmiş ve planların ayrıntılı olarak iyileştirilmesi için yerinde ziyaretler gerçekleştirilmiştir. Syntax 2D programı kullanılarak yapılan analizler, alanın bireyler üzerindeki algısal etkilerini detaylandırmış ve bu alanların iç ve çevresel bağlantılar yoluyla genel kullanışlılığını optimize etme fırsatları sunmuştur. Çalışma, yapıların içi ve dışı olmak üzere dört noktada algıyı incelemeyi amaçlamıştır: iç mekanın merkezi, bahçe, giriş kapısı ve en yakın yol kavşağı. Bu noktalardan alınan ölçümler, mimari unsurların ziyaretçi hareketleri, görüş hatları ve genel mekânsal deneyim üzerindeki etkisini analiz etmeye yardımcı olmuştur. Mekân dizimi analizinin sonuçları, Kuzguncuk'taki ritüel mekânların mimari özelliklerinin mekânsal algı ve sosyal etkileşimler üzerinde önemli bir etkisi olduğunu desteklemektedir. Analiz, Agios Panteleimon Rum Ortodoks Kilisesi'nin geniş izovist alanları ve yüksek entegrasyon değerleri ile daha açık ve erişilebilir bir alan olduğunu ortaya koymuştur. Buna karşılık, Kuzguncuk Cami'nin düşük entegrasyon ve bağlantı değerleri, bu mekanın daha az etkileşimli ve erişilebilir olduğunu göstermektedir. Bet Yaakov Sinagogu'nun yüksek derinlik değerleri ve sınırlı görünürlük parametreleri, bu mekanın daha özel ve dışa kapalı bir ibadet alanı olarak algılandığını ortaya koymuştur. Surp Krikor Lusavoriç Ermeni Kilisesi ise daha düşük mekânsal entegrasyon ve bağlantı düzeylerine sahip olup, daha özel bir ibadet alanı yaratmaktadır. Bu bulgular, bu dini yapıların mimari tasarımının Kuzguncuk'taki topluluk dinamikleri ve sosyal etkileşimleri şekillendirmede önemli bir rol oynadığını göstermekte ve kentsel planlama ve topluluk inşasında mimari ve mekânsal faktörlerin önemini vurgulamaktadır.