Lilium ciliatum ve Lilium akkusianum türlerinin mikroçoğaltımı

Bu araştırma Türkiye endemiği Lilium ciliatum ve Lilium akkusianum zambak türlerinin mikroçoğaltım protokolünün belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada eksplant tipi (soğan pul, soğancık ve kallus), fotoperiyot (16/8 saat aydınlık/karanlık ve 24 saat karanlık) ve bitki büyüme düzenleyicilerin (BAP, NAA, IAA, IBA ve GA3) her iki türün in vitro rejenerasyonuna olan etkileri incelenmiştir. Başlangıç eksplantı olarak seçilen soğan pulları, BAP'ın farklı dozlarının (0.1, 05, 1.0 ve 2.0 mg/l) NAA, IAA ve IBA ile oluşturduğu hormon kombinasyonları ilave edilen MS besin ortamında kültüre alınmışlardır. Soğancık ve kallus eksplantları, soğan pul eksplantının rejenerasyonu sonucu elde edilmişlerdir. Soğancık eksplantları BAP'ın NAA, IBA ve GA3 ile oluşturduğu 9 farklı kombinasyonda 16/8 saat aydınlık/karanlık ve 24 saat karanlık fotoperiyot ortamında kültüre alınmışlardır. Soğan pul eksplantlarında bitki büyüme düzenleyicilerinin etkileri her iki türde incelenen tüm özelliklerde (soğancık sayısı, soğancık çapı, 5 mm ve üzeri soğancık sayısı, kallus ağırlığı, sürgün sayısı, sürgün uzunluğu, kök sayısı, kök uzunluğu) önemli bulunmuştur. L. akkusianum türünde BAP ile oluşturulan kombinasyonlarda oksin grubu hormonların etkisi incelenen tüm özelliklerde IBA>NAA>IAA şeklinde azalan sırayı izlerken, L. ciliatum türünde tek başına BAP uygulamasında soğancık sayısı ve büyüklüklüğünde daha yüksek değerlere ulaşılmıştır. L. akkusianum türünde GA3 içeren ortamlarda genellikle en yüksek değerler elde edilmiş, buna karşılık L. ciliatum'da BAP'ın IAA ile oluşturduğu kombinasyonlar ilk sıralarda yer almıştır. Bitki büyüme düzenleyicilerin etkisi fotoperiyot uygulamasından etkilenmiş ve 16 saat aydınlık/8 saat karanlık ortamda 24 saat karanlık ortama göre özelliklerin çoğunda oldukça önemli artışlar gözlenmiştir. Kallus eksplantlarının 60 günlük kültürü sonucunda kallus ağırlıklarında L. ciliatum'da %721, L. akkusinum'da %553'lük artışlar olmuştur. En yüksek soğancık, sürgün ve kök sayıları L. ciliatum kalluslarında IBA içeren ortamlarda tespit edilirken, L. akkusianum türünde IAA'in etkisi daha fazla olmuştur. Çalışmada, en az 3 cm sürgün oluşturmuş soğancıklar üç farklı oksin grubu hormon (NAA, IAA ve IBA) ve dozda (0.5, 1 ve 2 mg/l) köklenmeye alınmış ve iki türde de bitkiciklerin tamamı (%100'ü) köklenmiştir. Kök sayısı ve kök uzunluğunda en yüksek değerler IBA'nın 0.5mg/l ve 2 mg/l dozlarından L. ciliatum'da 27.33 adet ve 2.51 cm, L. akkusianum'da 29.66 adet ve 2.56 cm olarak elde edilmiştir. Her iki türün köklenen bitkicikleri perlit, cocopeat, 2:1 perlit-torf ve 2:1 perlit-cocopeat karışımı bulunan saksılara aktarılmış ve 2 ay sonunda canlı kalma oranları sırasıyla L. ciliatum'da %92, %65, %62.5 ve %50 L. akkusianum'da %46, %66.6, %75, %83.3 olarak ölçülmüştür.