Lise öğrencilerinin beden eğitimi dersine yönelik tutumları ile beden okuryazarlığı düzeyleri: İlişkiler ve demografik farklılıklar

Bu araştırmanın temel amacı, lise öğrencilerinin beden eğitimi dersine yönelik tutumları ile beden okuryazarlığı düzeyleri arasındaki karşılıklı etkileşimi ve bu iki değişkenin demografik değişkenlere göre nasıl farklılaştığını incelemektir. Tarama modelleri kapsamında desenlenen çalışma, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Antalya ilinde bulunan Anadolu liseleri, Meslek liseleri, Fen liseleri ve İmam Hatip liselerinden kolayda örnekleme yöntemiyle belirlenen 422 lise öğrencisi ile yürütülmüştür. Veri toplama araçları olarak araştırmacı tarafından oluşturulan demografik bilgi formu, Güllü ve Güçlü tarafından 2009 yılında geliştirilen "Ortaöğretim Öğrencileri İçin Beden Eğitimi Dersi Tutum Ölçeği" (35 madde; 5'li Likert) ve Yılmaz ve Kabak'ın 2021 yılında Türkçeye uyarladığı "Ergenler İçin Algılanan Bedensel Okuryazarlık Ölçeği" (9 madde; 5'li Likert) kullanılmış; veriler Mart– Mayıs 2025 döneminde Google forms aracılığıyla toplanmıştır. İstatistik analizler kapsamında önce Kolmogorov–Smirnov ve Shapiro–Wilk normallik testleri, ardından Levene testi ile varyans homojenliği sınanmış; betimsel istatistiklerin ardından bağımsız örneklem t-testleri, tek yönlü ANOVA, Pearson korelasyon ve basit doğrusal regresyon analizleri uygulanmıştır. Cinsiyete göre erkek öğrencilerin beden eğitimi tutum puanları ortalaması 3,42 (Ss = 0,67), kız öğrencilerin 3,27 (Ss = 0,65) bulunmuş; t(400)= –2,386; p = 0,017 düzeyinde anlamlı farklılık saptanmıştır (Cohen's d = –0,24). Buna karşın beden okuryazarlığı düzeylerinde cinsiyete bağlı farklılık anlamlı çıkmamıştır (t(400)= –1,005; p = 0,315; d = –0,10). Düzenli spor yapma durumuna göre tutum farklılığı istatistiksel olarak anlamlı bulunmamış (t(420)= 1,415; p = 0,158; d ≈ 0,14), ancak beden okuryazarlığı puanları spor yapanlarda 4,12 (Ss = 0,94), yapmayanlarda ise 3,82 (Ss = 0,98) şeklinde bulunmuş; bu sonuçla (t(420)= –3,075; p = 0,002; d ≈ 0,31) istatistiksel olarak anlamlı bir fark tespit edilmiştir. Sınıf düzeyine göre beden eğitimi tutumları F(3,416)= 5,775; p < 0,001; okuryazarlık düzeyleri F(3,418)= 7,105;p < 0,001 sonuçlarıyla Post hoc testleri sonucunda her iki değişkende de 10. Sınıflar en yüksek tutum ve beden okuryazarlığı puanı almıştır. Beden okuryazarlığın tutum üzerindeki yordayıcılığı, R = 0,607; R² = 0,369; F(1,420)= 245,422; p < 0,001; B = 0,414; β = 0,607 değerleriyle güçlü ve anlamlı bulunmuştur. Aile bireylerinin spor geçmişi bağlamında annenin aktif spor geçmişi tutum puanlarını (Evet: X̄ = 3,51; Hayır: X̄ = 3,31; t(420)= 2,318; p = 0,021; Cohen's d = 0,32) ve beden okuryazarlığı düzeylerini (Evet: X̄ = 4,32; Hayır: X̄ = 3,87; t(104,25)= 4,120; p < 0,001; Cohen's d = 0,47) anlamlı biçimde yükseltirken, babanın spor geçmişi ne tutum ne okuryazarlık üzerinde istatistiksel farklılık yaratmamıştır (t < |1,215|; p > 0,22). Bu bulgular, lise öğrencilerinin beden eğitimi dersine yönelik motivasyon ve algı düzeylerinin, bireysel özellikler (cinsiyet, sınıf), davranışsal alışkanlıklar (spor yapma) ve özellikle aile içi rol modelleme (anne spor geçmişi) etkileriyle şekillendiğini; beden okuryazarlığın ise hem duyuşsal hem bilişsel boyutun temel belirleyicisi olduğunu ortaya koymaktadır.