Critical moments of social spatialization in the neighborhood: An alternative reading of the mainstream gecekondu history

ÖZET MAHALLEDE TOPLUMSAL MEKANSALLAŞMANIN KRİTİK ANLARI: GELENEKSEL GECEKONDU TARİHİNİN ALTERNATİF OKUMASI Demirtaş, Neslihan Doktora, Siyaset Bilimi Bölümü Tez Yöneticisi: Doç. Dr. Banu Helvacıoğlu Haziran 2007 Bu çalışma, Türkiye'de gecekondu oluşumunun modernist ve seçkinci bir bakışÂ açısı ile değerlendirilmesine karşı alternatif bir yerel tarih okuması yapmaktadır. Söz konusu alternatif okuma, Mamak'a bağlı Boğaziçi mahallesindeki toplumsal mekansallaşmanın anlatımını temel almaktadır. Mahalle mekanının hem toplumsal düşün ve temsil hem de fiziksel mekana müdahaleler düzeyinde oluşumu, niteliksel yöntemlerle ve içeriden bakışÂ açısı ile anlatılacaktır. Bu anlatım içinde, yerel mekanın modernist stratejik müdahalelerle dönüştürülmesi ve göçmenlerin kendi mekanlarını oluşturmak için ortaya koyduğu taktik eylemler arasındaki iç içe geçmişÂ ilişkinin dinamikleri ve örnekleri gösterilecektir. Bu ilişkinin doğası, hem stratejik alanın modernist mekan dayatma eylemlerinin zayıf yönlerine hem de gecekonduluların stratejik alanın açıklarından faydalanan taktiksel eylemlerine ışık tutmaktadır. Etnik kimlikler, göçmenin stratejik alanın politik eylemleri ile başa çıkmasında ve yerel düzlemde diğer gruplarla ilişkisinde en önemli araçlardan vevi belirleyicilerdendir. Araştırma alanındaki güç ilişkileri, değişik sosyal grupların stratejik alanın ajanları ile toplumsal mekansallaşmanın değişik anlarında kurdukları farklı ilişkiler ile belirlenmektedir. Gecekonduda geçirilen süreç içinde göçmenlerin taktik eylemleri direnme ve hatta yerel mekanı ciddi bir şekilde belirleme kapasitesi kazanır. Gecekondu mahallelerini betimleyen ve onlara içkin kendiliğindenlik özelliği, büyük ölçüde yerel eylemlerin bu kapasitesine dayanır. Aynı kapasite, stratejik alanın yukarıdan aşağı dayattığı modern mekan uygulamalarının, mekansal olumsallıklar eşliğinde sapmasını getirir. Strateji ve taktik bağımlı ilişkisi içinde gecekondu mekanı, modernist planlamanın beklenmedik sonuçları olmaktan daha çok stratejik politikaların ürünü olarak değerlendirilecektir. Anahtar Kelimeler: Gecekondu, Toplumsal Mekansallaşma, Taktik­Strateji, Etnik Kimlikler, Kendiliğindenlik, Mekansal Olumsallık.viiÂ