Mali kural, mali şeffaflık ve mali performans ilişkisinin analizi: Gelişmekte olan ülke uygulaması

Politik ekonomi teorisyenleri 1980'li yıllarda ortaya çıkan mali istikrasızlığı politik aktörlerin açık eğilimine ve ortak havuz problemine dayandırmaktadır. Mali dengesizlikler ülke ekonomilerinin istikrarını tehdit etmekte ve mali performansı olumsuz etkilemektedir. Mali istikrarsızlığın azaltılması için ortaya konan çözümlerden biri mali kuralları da kapsayan mali yönetişimdir. Çalışma kapsamında mali yönetişim faktörlerinden olan mali kuralların ve mali şeffaflığın mali performans üzerindeki etkisi analiz edilmektedir. Küresel finansal krizden sonra mali kurallarda önemli bir dönüşüm gerçekleşmiştir. Tasarım özellikleri geliştirilen bu kurallar ikinci nesil mali kural olarak adlandırılmaktadır. Çalışmada ikinci nesil mali kuralların gelişmekte olan ülkelerde mali performans üzerinde ortaya çıkardığı etkiyi araştırmak amaçlanmıştır. İkinci olarak, mali şeffaflıktaki artışın hem doğrudan mali çıktı üzerinde olumlu etki göstereceğine hem de mali kural gibi maliye politikası uygulamalarının dolaylı olarak etkinliğini artıracağına dair önemli bir literatür vardır. Ancak gelişmekte olan ülkelerde mali performans üzerinde mali şeffaflığın etkinliğine dair kısıtlı bir literatür söz konusudur. Bu nedenle çalışma kapsamında mali şeffaflığın mali performans üzerindeki etkisini araştırmak amaçlanmıştır. Küresel finansal kriz sonrası 2008-2021 döneminin ele aldığı çalışmada 67 gelişmekte olan ülkeler için rassal etkiler tahmincilerinden yararlanılarak analizler yapılmıştır. Bulgular zayıf tasarlanmış mali kuralların mali performansı olumsuz etkilediğini göstermektedir. Bu nedenle mali kuralların her zaman mali performansı olumlu etkileyen bir maliye politikası uygulaması olmadığını söylemek mümkündür. İkinci olarak, iyi tasarlanmış mali kuralların mali şeffaflığın derecesi artıkça (belirli bir eşik değerden sonra) mali performansı olumlu etkileme gücünün artığı, zayıf tasarlanmış mali kuralların ise mali şeffaflığın derecesi artıkça (belirli bir eşik değerden sonra) mali performansı olumsuz etkileme gücünün arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Mali şeffaflığın, mali kuralların mali performans üzerindeki etkilerini güçlendiren önemli bir faktör olduğu ve fakat mali kuralların mali performans üzerindeki etkisinin mali şeffaflık düzeyinin bir eşik değeri geçmesi ile başladığı söylenebilir. Sonuç olarak, mali kurallar tasarım özellikleri dikkate alınmadan mali istikrasızlığı çözmede etkili bir faktör olmayabilir. Ayrıca, yeterli düzeyde mali şeffaflık sağlandığında mali kuralların etkinliğinin artacağı, mali yönetişim faktörlerinin ayrı ayrı değil bir bütün olarak mali performansı artırmada daha etkili oldukları söylenebilir.