Martini-Henry tüfeğinin Osmanlı Devleti'ndeki kullanımı, toplumsal ve kültürel yansımaları

Bu tezde, Martini-Henry tüfeğinin Osmanlı‟daki Devleti‟ndeki kullanımı, toplumsal ve kültürel yansımaları incelenmeye çalışılmıştır. Osmanlı askeri envanterine dahil edilmesinde olumlu sonuçları görülen bu tüfekle alakalı olarak ilk etapta tüfeğin Osmanlı Devleti‟ne geliş süreci ele alınmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise; tüfeğin eşkıyalık, kaçakçılık gibi çeşitli toplumsal olaylarda kendine yer bulması ile ilgili araştırmalarda bulunulmuştur. Son olarak tez konumuzun ana unsuru olan Martini-Henry tüfeği ile ilgili olarak gazete, hikaye, roman ve türküler taranmış, tüfeğin kültürel hayata yansıması incelenmiştir. Çalışmada, benzer veya yakın konular hakkında yapılan araştırmalar için literatür taraması yapılmıştır. Özellikle ilk bölümde, Martini-Henry tüfeğinin Osmanlı Devleti‟ne getirilmesi süreci ve ikinci bölümde ele alınan tüfeğin toplumsal yansımaları bölümü için Osmanlı arşiv belgelerinin tetkikine gayret edilmiştir. İncelenen arşiv belgeleri gibi birincil elden kaynakların yardımıyla, Osmanlı askeri ve içtimai hayatında yer edinen Martini-Henry tüfeği araştırılmıştır. Ordusunu çağın gereklerine göre modernize etmeye çalışan, deniz ve kara mühendishaneleri kuran Osmanlı Devleti, ordunun modern silahlarla teçhiz edilmesine çalışmıştır. Bu amaçla Amerikan menşeli özel silah şirketi Providence Tool Kumpanyası‟ndan 600.000 adet Martini-Henry tüfeği satın almıştır. Söz konusu tüfek, askeri çevreler tarafından beğenilerek kullanılmıştır. Zamanla tüfeğin halkın eline geçtiği görülmüş; eşkıyalık, kaçakçılık gibi olaylarda adı zikredilmiştir. Martini-Henry tüfeği; sevilen bir eşkıya ya da zeybeğin ölümü sonrasında adına yakılan türkülerde, bir gazete sayfasında, Kurtuluş Savaşı‟nı konu olan hikaye ve romanlarda geçerek kültürel hayatta da kendine yer bulmuştur. Anahtar Kelimeler: Martini-Henry tüfeği; Osmanlı‟da ateşli silahlar; Osmanlı askeri teşkilatı; Eşkıyalık; Osmanlı‟da kültürel hayat.