Merkez bankacılığında regtek uygulamaları

2008 Küresel Finansal Krizi ve fintek sektörünün hızlı gelişimi, finansal düzenleme ve denetleme süreçlerindeki kritik boşlukları ve zorlukları gözler önüne sermiştir. Kriz sonrası dönemde, artan düzenlemeler ve dijital dönüşüm, uyum süreçlerini karmaşıklaştırarak geleneksel raporlama yöntemlerini yetersiz kılmış ve düzenlemelere uyum maliyetlerini önemli ölçüde artırmıştır. Bu bağlamda, "regülasyon teknolojisi" (regtek) kavramı, finansal düzenlemelere uyum, risk yönetimi, dolandırıcılıkla mücadele ve veri koruma gibi süreçleri iyileştirmeyi amaçlayan teknoloji tabanlı çözümler bütünü olarak ortaya çıkmıştır. Geleneksel raporlama yöntemlerinin yetersizlikleri, yalnızca finansal kuruluşları değil, aynı zamanda merkez bankaları ve finansal otoritelerin etkili politika tasarımı, finansal istikrarın sağlanması ve sağlam ekonomik analizler yapma kabiliyetlerini de olumsuz etkilemektedir. Literatürde regtek genellikle fintekin alt kümesi olarak ele alınmakta ve merkez bankacılığı özelinde kapsamlı çalışmalar sınırlı kalmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, regtek'in merkez bankaları üzerindeki dönüştürücü etki potansiyelini incelemek ve merkez bankalarının geleneksel yöntemlerle karşılaştıkları raporlama zorlukları ve risk yönetimi sorunlarının regtek ile nasıl aşılabileceğini araştırmaktır. Çalışma, regtek'in fintekin alt kümesi olarak değerlendirilmesinin ötesinde, düzenleme alanında yeni bir paradigma oluşturduğunu savunmakta ve merkez bankacılığı özelinde literatürdeki boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Çalışmada nicel araştırma yöntemi ve anket tekniği kullanılmış olup, ABD, Birleşik Krallık, Singapur, AB ve İsveç merkez bankalarının regtek uygulamaları incelenmiş ve karşılaştırmalı analiz yapılmıştır. TCMB'nin mevcut durumunu değerlendirmek için üst ve orta düzey yöneticilerden oluşan bir örneklem grubuyla anket çalışması gerçekleştirilmiştir. 41 katılımcıyla gerçekleştirilen ankette regtek ve suptech alanları hakkında çalışanların fikirleri ve kurumsal farkındalık analiz edilmiştir. İki kısım ve 28 sorudan oluşan anketin güvenilirlik analizi SPSS programı kullanılarak gerçekleştirilmiş ve Cronbach's Alpha katsayısı 0,805 olarak hesaplanmıştır. Araştırmanın bulguları, merkez bankalarının regtek araçlarını özellikle mevzuata uyum, risk yönetimi ve operasyonel verimlilik alanlarında kullandığını göstermektedir. Büyük veri analitiği, yapay zekâ, makine öğrenmesi ve blok zinciri gibi teknolojilerin kullanımı, merkez bankalarının veri analizi yeteneklerini geliştirmekte ve karar alma süreçlerini iyileştirmektedir. TCMB özelinde yapılan anket çalışması, Banka üst düzey yöneticileri tarafından regtek araçlarının henüz etkin biçimde kullanılmadığını ancak özellikle dijital Türk lirası projesi kapsamında bu teknolojilere yönelik yüksek düzeyde kurumsal ilgi olduğunu ortaya koymuştur. Teknolojik altyapı eksikliği, veri standardizasyonu sorunları ve siber güvenlik riskleri başlıca zorluklar olarak belirlenmiştir. Sonuçlar, regtek'in merkez bankalarının finansal sistemdeki istikrarı ve düzeni koruma kapasitesini önemli ölçüde artırabileceğini göstermektedir. Çalışmanın bulguları, özellikle TCMB'nin dijital Türk lirası projesi gibi girişimlerle regtek alanının hız kazanacağına işaret etmekte ve merkez bankacılığında regtek kullanımının yaygınlaşmasının finansal sistemin etkinliği ve güvenilirliği açısından kritik öneme sahip olduğunu vurgulamaktadır. Bu çalışma, regtek'in merkez bankacılığındaki dönüştürücü potansiyelini sistematik bir şekilde analiz eden ilk araştırmalardan biridir. TCMB için özellikle dijital para projeleri ve risk yönetimi süreçlerinde regtek kullanımının önceliklendirilmesi, kurumsal kapasitenin geliştirilmesi ve teknolojik altyapının güçlendirilmesi önerilmektedir. Böylelikle literatüre özgün katkı sağlamakta ve gelecekte yapılacak çalışmalar için özellikle merkez bankalarının regtek adaptasyon süreçleri ve karşılaşılan zorlukların çözüm yolları konusunda bir çerçeve sunmaktadır.