Merkezefendi ve Pamukkale ilçelerinin beşeri ve ekonomik coğrafyasının incelenmesi

Bu doktora tezi çalışmasında Denizli iline bağlı Merkezefendi ve Pamukkale ilçelerinin beşerî ve ekonomik coğrafyası incelenmiştir. Çalışmada öncelikle fiziki coğrafya konuları içinde yer alan jeolojik, jeomorfolojik, klimatik, edafik ve biyotik özellikler incelenmiş, daha sonraki bölümlerinde ise fiziki coğrafyanın temellendirdiği zeminde beşerî coğrafya unsurları olan, tarihi özellikler, nüfus, yerleşim, sanayi, ticaret ve turizm özellikleri sahada çalışılmıştır. Bu amaçla geniş bir literatür çalışması ve saha araştırması yapılmış, merkez ilçelerin potansiyel özelliklerini ortaya çıkarmak amacıyla haritalar, uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri (CBS) kullanılarak hazırlanmıştır. Bununla birlikte 2012 yılına kadar Denizli ilinin merkezini oluşturan saha, 12.11.2012 tarihinde kabul edilen 6360 sayılı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararname ile iki merkez ilçeye dönüştürülmüş olduğundan dolayı bu tarihten itibaren gerekli olan tüm istatistiki veriler kamu kurumlarından temin edilmiştir. Çalışma sahası Kalkolitik Dönem'den itibaren yerleşime açıktır. Bölgenin gelişiminde en önemli faktör fiziki coğrafya koşullarının uygunluğu olmuştur. İnsan yaşamına uygun klimatik koşulların şekillendirdiği ortamda bulunan bol su kaynakları ile verimli tarım alanları insanları tarih boyunca bu alanlara çekmiştir. Denizli Ovası ile yükseltinin az olması ve nehrin getirdiği kalın alüvyonlarla zenginleşen toprak, tarımsal ürün deseninin çeşitli olmasına olanak sağlamıştır. Ayrıca sahanın İç Anadolu ve Akdeniz Bölgesi arasında geçiş konumunda bulunması ulaşımın gelişmesine olanak tanımış, tüm bu özelliklerle harmanlanan saha, beşerî hayatın şekillenmesinde kendini göstermiştir. 2018 yılı itibarıyla Türkiye'nin ilk 500 şirketi arasında 11 firma ile yer alan Denizli bu anlamda ülke ekonomisinde oldukça önemli bir yere sahiptir. 1988 yılında UNESCO tarafından Dünya Miras Listesine hem doğal hem de tarihi özellikleri ile alınan Pamukkale ören yeri sadece Türkiye'nin değil, dünyanın da önemli turizm destinasyonlarından birini oluşturmaktadır. Termal su kaynaklarının zengin olduğu Karahayıt ve Pamukkale' de inşa edilen Avrupa standartlarındaki turizm işletmeleri hem yurt içi hem de yurt dışından gelen konuklarına hizmet vermektedir. Tüm bu güçlü yanlarının yanı sıra 1950 yılından itibaren sahada yaşanan yoğun nüfuslanma beraberinde çarpık kentleşmesinin oluşmasına sebep olmuş, bu durum hava, su kirliliği olarak kendini göstermiştir. Artan nüfusla beraber tarım topraklarının yerleşmeye açılması sahanın tarımsal potansiyeline zarar vermektedir. Meydana gelen düzensiz şehirleşme kentin siluetini değiştirmiş, şehrin hafızasını oluşturan tarihi yapılar çarpık kentleşmenin kurbanı olmuştur. Artan sanayi faaliyetleri ile sahaya hayat veren Büyük Menderes Nehri'nde meydana gelen yoğun kirlilik tarım topraklarını etkilemiştir. Bu olumsuz durumu ortadan kaldırmak için gerekli düzenlemeler ve artan nüfusa uygun programlar yapılmazsa şehrin geleceği tehdit altında kalacaktır.