Metal stresindeki bazı tıbbi bitkilerin fitoremediasyon potansiyelleri ve biyokütle kullanımları

Ağır metal kirlenmesi çağın en önemli çevre sorunlarından birisi haline gelmiştir. Farklı kaynaklardan havaya, toprağa, suya yayılım gösteren bu metaller; limit değerlerin üzerinde toksik etki göstererek doğayı ve dolayısıyla Canlıları etkileyebilmektedirler. Tıbbi bitki kullanımlarının son yıllarda artmasıyla beraber her yönüyle çalışmalar hızlanmaktadır. Tedavi amacıyla uzun yıllardır kullanılan bu bitkiler yaşam ortamlarındaki kirlenmelerden etkilenip bünyelerinde bu kirlenmeyi tutabilir ya da farklı metabolik olaylarına dahil edebilirler. Tıbbi bitkilerin tedaviye yönelik kullanılan kısımlarının (drog) fitoremediasyon potansiyelleri konusundaki kaynak kısıtlığı sebebiyle böyle bir araştırmaya ihtiyaç duyulmuştur. Çalışma kapsamında Marmara Bölgesinde doğal yayılım gösteren Nigella damascena (Şam çörekotu) ve Melissa officinalis (Melisa) tıbbi bitki türleri seçilmiş ve doğadan toplanan ölçümlerle element içeriği belirlenmiştir. Üretim faaliyetlerinde kullanılan kirleticilerin etkilerini azaltmak ve bitki savunma mekanizmasını geliştirmek Rhizophagus intraradices (fungus+bitki simbiyotik birliktelik) mikoriza türü çalışmaya eklenmiştir. Deney grubu mikorizalı ve mikorizasız iki set şeklinde kurulmuş ve her set kendi içerisinde kontrol, Zn ve Cd olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Tohum çimlenmesi sonrasında mikoriza uygulaması yapılmış ve enfeksiyon süresi sonunda arazi ölçüm sonuçlarına göre belirlenen 60µM CdSO4ve 700 µM ZnSO4 7H2O konsantrasyonları deney saksılarına uygulanmıştır. Deney süresince morfolojik ölçümler ve hasat sonrasında ekofizyolojik ölçümler ile element analizleri (ICP-OES) yapılmıştır. Mikorizalı ve mikorizasız gruplarda Cd metalinin toksik etkisi Zn metaline göre daha yüksek bulunmuş ve iki bitki türünde de kök bölgesinde mikoriza kolonizasyonu oluşmuş fakat metabolik etkileri anlamlı olarak gözlenememiştir. Mikorizanın bitki savunma mekanizmasını etkileyerek bazı element alımlarını engellediği ve Zn uygulaması ile etkisinin bir miktar arttığı gözlemlenmiştir. Ağır metallerin mikoriza etkisi ile kök ve gövde bölgelerinde yoğunlaştığı ortaya konmuştur.