Mimari tasarım aşamasında yapısal atık oluşumuna neden olan faktörlerin belirlenmesi

Dünya genelinde hızla artan nüfus ve kentleşme, inşaat sektörünün sürekli büyümesine yol açmaktadır. Bu büyüme, yapılaşma ihtiyacını karşılamanın yanı sıra, çevresel sorunları da beraberinde getirmektedir. İnşaat projelerinin artması, doğal kaynak tüketimini hızlandırırken, aynı zamanda önemli miktarlarda yapısal atık oluşmasına neden olmaktadır. Özellikle inşaat ve yıkım süreçlerinde ortaya çıkan atıkların yönetimi, çevresel sürdürülebilirlik açısından hayati bir konu haline gelmiştir. Yapısal atıkların azaltılması, yalnızca çevresel etkilerin minimize edilmesini sağlamakla kalmayıp, ekonomik kayıpların önüne geçmek ve enerji verimliliğini artırmak açısından da kritik bir öneme sahiptir. Mevcut literatürde, yapısal atık yönetimi üzerine yapılan çalışmaların büyük bir kısmı inşaat ve yıkım süreçlerine odaklanmaktadır. Ancak, yapısal atıkların oluşmadan önlenebilmesi için tasarım aşamasında alınacak kararların belirleyici olduğu bilinmektedir. Buna rağmen, literatürde yapısal atığın tasarım aşaması ile ilişkisine yönelik çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu bağlamda, bu çalışma, inşaat projelerinde yapısal atığın en aza indirilmesi için tasarım sürecine yönelik faktörleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Tez kapsamında, sistematik literatür taraması ve anket yöntemi kullanılarak kapsamlı bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Literatür taraması sonucunda, tasarım sürecinde yapısal atığın en aza indirgenmesine yönelik toplam 57 kriter belirlenmiştir. Bu kriterler, belirli temalar çerçevesinde 9 farklı grup altında sınıflandırılarak, oluşturulan anket çevrimiçi ortamda uygulanmıştır. Araştırmanın örneklem grubunu Türkiye genelinde faaliyet gösteren mimarlar, inşaat mühendisleri, müteahhitler ve tedarikçiler oluşturmuştur. Anket, toplamda 148 sektör paydaşına ulaşılmıştır. Elde edilen veriler SPSS yazılımı kullanılarak analiz edilmiş ve yapısal atıkların en aza indirilmesine yönelik faktörler belirlenmiştir. Çalışma sonucunda, malzeme boyutlarına dikkat edilerek tasarım yapılmasının yapısal atıkların oluşumunu büyük ölçüde azaltabileceği tespit edilmiştir. Bu araştırma, tasarım sürecinde alınacak kararların yapısal atık oluşumunu ne ölçüde etkilediğini ortaya koyarak, inşaat sektöründe çevresel sürdürülebilirliğin sağlanmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Elde edilen bulgular, sektör profesyonellerine yol gösterici nitelikte olup, tasarım aşamasında uygulanacak önlemlerle inşaat süreçlerinde atık miktarının önemli ölçüde azaltılabileceğini göstermektedir