Liman manevraları süresince gemi kullanımında risk analiz yöntemleri üzerine bir model

Denizcilik endüstrisinde, deniz ile kara arasında bir bağlantı noktası olan limanlar dünya ticaretinde önemli bir role sahiptir. Limanlar her gün birçok gemiye ev sahipliği yapmaktadır. Limanın teknik yapısına ve limanın bulunduğu konumun çevresel koşullarına bağlı olarak, liman sınırları içerisinde manevra yapabilecek geminin özellikleri belirlenir. Geminin tipi, boyu, genişliği, su çekimi ve tonajı gibi özellikleri liman sınırlandırmalarını belirleyen önemli faktörlerdir. Bu sınırlandırmalara uyulmadığı takdirde, liman alanı içersinde bir deniz kazasının olması kaçınılmazdır. Meydana gelen deniz kazaları birçok ölüm ve yaralanmaya, maddi zarara, çevresel kirliliğe hatta çevresel felaketlere yol açabilir. Limanlarda meydana gelebilecek olası kazaları önlemek ve oluşabilecek tehlikeleri belirlemek amacıyla risk analiz çalışmaları yapılmaktadır. Bu alanda yapılan çalışmalar incelendiğinde farklı risk analiz yöntemlerinin kullanıldığı fark edilmiştir. Kullanılan bu analiz yöntemleri ile liman sınırları içersinde yapılan gemi manevralarının oluşturabileceği tehlikeler analiz edilmeye çalışılmıştır. Ülkemizde inşa edilen liman veya liman bünyesinde yer alan iskele, rıhtım, dolphin gibi kıyı yapıları proje aşamasında iken, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından gemi manevraları üzerine bir modelleme raporu hazırlanması istenmektedir. Bu raporda köprüüstü simülatör sistemleri kullanılarak yapılan gemi manevralarının bir risk analiz yöntemi ile değerlendirilmesi istenmektedir. Hazırlanan bu modelleme raporu ile inşa edilen kıyı yapısının farklı çevresel koşularda hangi gemilerin manevra yapmasına uygun olduğu tespit edilmektedir. Modelleme raporu sadece bakanlık tarafından yetki verilen enstitüler tarafından hazırlanmaktadır. Enstitüler tarafından hazırlanan bu raporlar incelendiğinde, her enstitünün birbirinden farklı risk analiz yöntemleri uyguladığı görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, hazırlanan modelleme raporlarında kullanılmak üzere bir risk analiz modeli oluşturmak ve oluşturulan bu model ile bir limana hangi gemilerin, hangi çevresel koşullarda manevra yapmasının uygun olduğunu tespit etmektir. Çalışmada daha önce bu alanda yapılan çalışmalarda kullanılmayan Fine-Kinney ve Fuzzy Fine-Kinney yöntemi, risk analiz yöntemi olarak kullanılmıştır. Yapılan çalışmada tam donanımlı köprüüstü simülatörü kullanılmıştır. Farklı çevresel koşullar dikkate alınarak, simülasyonda belirlenen bir gemi ile İstanbul'da bulunan bir limana ait iskeleye kaptanlar tarafından aborda olma manevraları gerçekleştirilmiştir. Yapılan her manevranın sonunda uzmanlar tarafından anketler doldurularak değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmada uygulanan risk analiz yöntemlerinden elde edilen sonuçlar neticesinde, iskeleye hangi özellikteki gemilerin, hangi çevresel koşullarda manevra yapmasının uygun olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın sonunda, uygulanan her iki risk analiz yöntemi kıyaslanmış ve her iki yöntemden de tutarlı sonuçların elde edildiği görülmüştür. Yapılan değerlendirmeler sonucu her iki yönteminde uygulanabilir olduğu, fakat Fuzzy Fine-Kinney yönteminin Fine-Kinney yöntemine göre daha hassas sonuçlar verdiği anlaşılmıştır. Uygulanan her iki metodun da ileride bu alanda yapılacak çalışmalara katkı sağlaması beklenmektedir. Ayrıca bu çalışma ile enstitülerin modelleme raporlarında kullanılabileceği bir risk analiz modeli oluşturulmuştur. Anahtar Kelimeler: Gemi Manevraları, Risk Analizi, Fine-Kinney, Fuzzy Fine-Kinney