Molla Halil es'Sî'irdî'nin el-Manzûmetü'z-Zümürrudiyye adlı eserinin tahkik ve tahlili

Bu çalışma, Osmanlı'nın ilmi geleneğinin son temsilcilerinden biri olan Molla Halil es-Siʿirdî'ye ait el-Manzûmetu'z-Zümürrudiyye adlı belâgat eserinin tahkik ve tahlilini konu edinmektedir. Beyân ve bedî'ilimlerini manzum bir yapıda işleyen eser, klasik Arap belâgatı alanında öğretici yönü ön plana çıkan nadide metinlerden biri olarak değerlendirilmektedir. Çalışmada, eserin yalnızca tahkikli metni ortaya konmakla kalmamış; aynı zamanda metin yapısal, içeriksel ve kaynak temelli açılardan kapsamlı bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Tez kapsamında ilk olarak müellifin hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri ayrıntılı bir biçimde incelenmiş; ardından el-Manzûmetu'z-Zümürrudiyye'nin kaynakları, yöntemi, muhtevası ve nüshaları tespit edilerek tahkik süreci gerçekleştirilmiştir. Eserin, doğrudan herhangi bir klasik metnin manzumesi olmayıp Telhîsu'l-Miftâh başta olmak üzere birçok klasik kaynaktan derlenerek özgün şekilde tertip edildiği ortaya konmuştur. Ayrıca metin içerisinde yer alan âyet, hadis, şiir ve darb-ı mesellerin tahriçleri yapılmış; beyitlerdeki edebî sanatlar tahlil edilerek müellifin belâgat anlayışı ortaya çıkarılmıştır. Tahkik sürecinde, metnin manzum yapısı ve vezin bütünlüğü göz önünde bulundurularak tüm metne hareke konulmuş vezni korumak amacıyla, özellikle zamirler gibi vezne doğrudan etki eden bazı kelimelerde klasik harekeleme kurallarının dışına çıkılmıştır. Bununla birlikte, eserin klasik belâgat geleneği içerisindeki yeri yeniden değerlendirilmiş ve literatürdeki isimlendirme yanlışlıkları düzeltilmiştir. Yapılan kapsamlı literatür ve saha taramaları sonucunda, el-Manzûmetü'z-Zümürrudiyye adlı eserin daha önce ilmî usullere uygun şekilde tahkik edildiğine dair herhangi bir bilgi ya da çalışmaya rastlanmamıştır. Söz konusu çalışma, bu boşluğu doldurma niyetiyle hazırlanmış olup eseri ilmî ölçütlere uygun biçimde tahkik ederek akademik literatüre kazandırmayı amaçlamaktadır. Böylece hem Molla Halil'in ilmî mirasına katkı sağlanmakta hem de klasik belâgat metinlerinin eğitimsel ve yöntemsel yönlerine ışık tutan özgün bir inceleme ortaya konmaktadır.