Mustafa Kemal Atatürk'ün "Nutuk" adlı eserinin fenomenolojik söylem analizi

Felsefenin tarihi gelişimi içinde kendisine doğrudan ya da dolaylı olarak yol bulan ve bu şekilde gelişip 20. yüzyılda Edmund Husserl'in çalışmalarıyla asıl şeklini alıp felsefede yeni bir alan olarak kabul edilen fenomenoloji, yine Husserl tarafından anlam kuramının temeline yerleştirilmiş ve Fenomenolojik Anlam Kuramı ortaya çıkmıştır. Husserl tarafından fenomenolojisinde ve buna dayalı anlam kuramında belirtilen temel kavramların ve yaklaşımların sözlü veya yazılı bir metnin söyleminin analiz edilmesinde faydalanılabilecek birer adım şeklinde ele alınabileceğinin tarafımızca fark edilmesi sonucunda yeni bir söylem analizi yaklaşımı olarak Fenomenolojik Söylem Analizi'nin temelli atılmıştır. Bu doktora tezi çalışmasında fenomenolojinin ve söylemin temel prensipleri bir araya getirilerek yeni bir söylem analizi yaklaşımı olan Fenomenolojik Söylem Analizi geliştirilmiştir. Tezin amacı Mustafa Kemal Atatürk'ün Nutuk'unu Fenomenolojik Söylem Analizi yaklaşımıyla analiz ederek metnin söylemini dilsel ve dil dışı durumlara göre bütüncül şekilde değerlendirebilmektir. Bu doğrultuda fenomenoloji ve söylemin kuramsal temeli açıklandıktan sonra Nutuk, Fenomenolojik Söylem Analizi yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Çalışmada incelenen metin olarak Mustafa Kemal Atatürk'ün Nutuk adlı eseri seçilmiştir. Çalışma nitel araştırma yöntemlerine göre yürütülmüş, veriler doküman incelemesi yöntemiyle elde edilmiş ve Fenomenolojik Söylem Analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Çalışmanın girişinde ele alınan konuya genel bir giriş yapılmış; çalışmanın amacı, gerekliliği, önemi, kapsamı ve sınırları ortaya konmuş; konusu kapsamında ilgili çalışmalar hakkında bilgi verilmiştir. Tez çalışmasının dayandığı kuramsal çerçeve doğrultusunda dil felsefesi, anlam, anlam kuramları, fenomenolojik anlam kuramı, söylem, söylem yaklaşımları, söylem analizi ve mevcut yaklaşımlar hakkında bilgi verilmiş; Fenomenolojik Söylem Analizi'nin uygulama aşamaları belirlenmiştir. Son olarak da bu yeni yaklaşıma göre incelenecek olan Nutuk'la ilgili ayrıntılı bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde bu tez çalışmasının hangi materyallerle gerçekleştirildiği ve nasıl bir yöntemle yapıldığı üzerinde durulmuştur. Nutuk'un Fenomenolojik Söylem Analizi onun bağlamı, tematik altyapısı, söylemine etki eden ifadeler belirlenerek gerçekleştirilmiş; bulgular tematik altyapının başlıklarına göre sınıflandırılmış; anlamsal bütünlüğü bulunan her bölümün ardından söyleme etki eden ifadeler, bu ifadelere karşılık gelen kavram ve alt kavramlar tablolaştırılarak bölümdeki Fenomenolojik Söylem Analizi'nin bütüncül bir değerlendirilmesi yapılmıştır. Fenomenolojik Söylem Analizi ile eserde yönelinen fenomenler, burada hangi gerçek veya düşünsel varlığa yönelim olduğu, birinci şahıs; yani Mustafa Kemal Atatürk tarafından bu varlıkların hangi edimlerle nasıl deneyimlendiği, bunların ifadesinde dilin imkanlarının nasıl kullanıldığı tespit edilmiştir. Nutuk'un Fenomenolojik Söylem Analizi neticesinde elde edilen bulgular son kısımda değerlendirilmiş, tartışma kısmına yer verilmiştir. Atatürk'ün Nutuk'ta yöneldiği fenomenler, bu fenomenlerin deneyimlenme tarzları, sözcelerin yapısı, anlamın gerçeklikle ilgisi doğrultusunda ifadelerdeki mecazlar, söyleminin anlam katmanları, anlamın bağlamla ilişkisi, söylemdeki örtük anlamlar, söylemle aktarılmak istenen temel iletiler ve söylemin işlevi açıklanmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda Mustafa Kemal Atatürk' ün Nutuk' un bağlamını üç ana, yirmi sekiz alt temaya dayandırdığı; bunlardaki fenomenleri barındıran beş yüz doksan dört (594) sözce olduğu ve bunlardan kırk beşinin (45) kategorematik, kalanlarınsa sinkategorematik olduğu görülmüştür. Atatürk' ün "eski devlet, yeni devlet, eski liderlik anlayışı, yeni liderlik anlayışı, eski hükümet, yeni hükümet, iç ve dış düşmanlar, mücadele ve yeniden doğuş" fenomenlerine; bunlar üzerinden de "tam bağımsızlık, millilik/milliyetçilik, vazife" fenomenlerine yönelindiği tespit edilmiştir. İletiler bu fenomenler üzerinden aktarılmaya çalışılmıştır. Fenomenolojik Söylem Analizi'nin hacimli, çok iletili, birden fazla söylem türünü barındıran metinleri fenomenleri üzerinden analiz edebileceği anlaşılmıştır. Bunula birlikte Nutuk'la ve daha önceki söylem analizi yaklaşımlarıyla bu tez çalışmasının kısa bir karşılaştırması yapılmıştır. Son olarak tezin yazımında faydalanılan çalışmaların kaynakçası tez yazım kılavuzuna göre listeli biçimde yer almaktadır.