The Nuclear non-proliferation regime at the crossroads: Strengthening or uncertainty

Nükleer silahların yayılmasının uluslararası barışı ve istikran tehdit ettiği yargısından hareketle, yayılmanın önlenmesi konusunda neler yapılması gerektiği hakkında önerilerde bulunmak amacıyla kapsamlı bir araştırma yürütülmüştür. Araştırma ülkeler düzeyinde ele alınmıştır. Nükleer yayılmaya karşı alınması gereken önlemler çerçevesinde oluşan uluslararası çabalar bütünü nükleer silahların yayılmasının önlenmesi rejimi olarak tanımlanmaktadır. Bu sebeple, araştırma sırasında yol gösterici olarak Uluslararası Rejimler Teorisi'nin önermelerinden faydalanılmıştır. Böylece, bir uluslararası rejimin oluşması, sürdürülmesi, ve etkin bir yapıya kavuşturulması için neler yapılması gerektiği konularında en sağlam öngörüşlerin oluşturulması amaç edinilmiştir. Yayılmanın önlenmesine yönelik çabaların etkinliği ülkelerin tutumlarına bağlı olarak sınırlı bir gelişme kaydetmiştir. Bu gerçek karşında, öncelikle söz konusu tutumların sebepleri anlaşılmaya çalışılmış ve yayılmanın önlenmesi rejiminin izlediği gelişme çizgisi ortaya konulmuştur. Aynı zamanda, uluslararası anlaşmalar ve düzenlemelerde şikayet konusu olan ve rejimin daha etkin bir konuma getirilebilmesi için doldurulması gereken hukuki boşlukların ve yetersizliklerin neler olduğunun tespitine çalışılmıştır. Uluslararası camianın büyük bir çoğunlukla benimsediği ve katıldığı yayılmanın önlenmesi rejimine rağmen, bir kısım ülke çeşitli sebepler öne sürerek bu kapsamda bir gayret içinde olmadıkları gibi, aksine bir davranışla nükleer silah üretme yoluna gitmişlerdir. Dolayısıyla, nükleer yayılmanın önlenmesi rejimi kısa ve orta vadede daha etkin bir yapıya kavuşturulmadığı takdirde sayılarının çok daha fazla olacağından endişe edilen bu gibi ülkelerin, yayılmanın önlenmesi prensibi dahilinde politikalar benimsemelerini sağlayabilmek amacıyla bu yönde örnek teşkil edebilecek değişik uluslararası düzenlemeler tanıtılmıştır. Esas olarak, yakın geçmişte ve günümüzde dünyada meydana gelen olaylar da dikkate alındığında, yayılmanın önlenmesi rejimi çerçevesindeki uluslararası anlaşmaların ve kurumsal yapıların işlerliklerinin ve etkinliklerinin arttırılması için nelerin yapılması gerektiği yönünde öneriler ortaya konulmuştur. Ayrıca, genellikle yayılmanın önlenmesi rejimi dahilinde tanımlanmayan, ancak tez araştırmacısı tarafından rejimin geleceği üzerinde etkili olacağı düşünülen konular da tez çalışması kapsamına alınmıştır. Böylece, nükleer yayılmanın önlenmesi rejimi dahilinde veya haricinde olan ülkelerin, rejimin prensipleri, normları ve kuralları bağlamında hareket etmelerinin kesin olarak sağlanabilmesi için ne gibi önlemler alınması gerektiği hakkında görüşler belirtilmiştir.