Öğrencilerin sosyal medya kullanımı ile zorbalık davranışları arasındaki ilişkide okul yöneticilerinin sosyal medyayı yönetme yeterliliklerinin rolünün incelenmesi

Türkiye'de ortaöğretim kademesinde öğrencilerin zorba davranışları uluslararası göstergelerde öne çıkan bir problemdir (MEB, 2023). Bu problemin kök sebeplerinden birinin sosyal medyanın yanlış kullanımı olduğu ileri sürülmektedir (Otrar, 2014). Bu çalışmada ortaöğretim kademesindeki öğrencilerin zorba davranışları ile sosyal medya kullanımı arasındaki ilişkinin yanı sıra okul yöneticilerinin sosyal medyayı yönetme yeterlikleri de incelenmektedir. Okulun insan kaynağının ana unsurları olan öğrenci, öğretmen, okul yöneticileri ve anne-babaların deneyimleri temelinde "Okulda öğrencilerin sosyal medya kullanımıyla zorba davranışlar arasındaki ilişki ve buna bağlı olarak sosyal medya yönetimi" nitel desende çoklu bakış açısıyla incelenmektedir. Araştırmacı tarafından geliştirilen görüşme formu kullanılarak Aksaray ili şehir merkezindeki ortaöğretim bulunan 24 okul yöneticisi, 40 öğretmen; 10 öğrenci ve 10 anne-babadan veriler toplanmıştır. Veri toplama aracının geçerliği ve güvenirliği uzman görüşleri, katılımcı teyidi ve doğrudan aktarmalarla sağlanmaya çalışılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler içerik analizine tabi tutularak çözümlenmiştir. Bu kapsamda soyutlamalar yapılmıştır. Kelime, kelime grupları gibi anlamlı bilgi parçaları kodlara dönüştürülmüş, kodların arasındaki benzerlik temel alınarak kategori ve temalar üretilmiştir. Araştırma sonuçları akran zorbalığının çok yaygın bir sorun olduğunu, çoğunlukla fiziksel ve sözel zorbalığın yaşandığını göstermiştir. Okulda yaşanan zorba davranışlarının çoğunlukla anne-baba ve arkadaş çevresi kaynaklı olduğu; öğrencilerin en sık Instagram kullandığı gözlemlenmiştir. Zorba davranışların sergilenmesinde sosyal medyanın rolü olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Zorba davranışları önlemede sosyal medyayı yönetebilme açısından okul yöneticilerinin rolü kapsamında kararın ağırlıkla okul yöneticileri ve öğretmenler tarafından verildiği fakat veli ve öğrencilerin karar sürecine dâhil edilmediği anlaşılmaktadır. Planlama yapılmadığı çok belirgin şekilde ortaya çıkmıştır. Örgütleme süreci okul yöneticileri tarafından üstlenilmekte fakat raporlama yapılmamaktadır. Görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinde denetlemenin yapılmadığı anlaşılmıştır. Okulda sosyal medya yönetimi aracılığıyla zorba davranışların azaltılmasına yönelik olarak okuldaki yönetsel faaliyetlerin etkisiz olduğu söylenebilir. Bu çerçevede okul toplumunun farkındalığı olmasına rağmen uygulamada karar verme, planlama, örgütleme gibi yönetsel süreçlerin etkili gerçekleştirilmediği gözlemlenmektedir. Okul düzeyinde yönetsel faaliyetlerin desteklenmesine yönelik anne-babalar üzerine çalışmalar ve iş birliği ile ülke çapında politika geliştirilmesi önerilmektedir.