Öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı becerileri, üst bilişsel farkındalık düzeyleri ve yaşam boyu öğrenme eğilimleri arasındaki ilişki

Bu araştırmanın temel amacı, öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı becerileri, üstbilişsel farkındalık düzeyleri ve yaşam boyu öğrenme eğilimleri arasındaki ilişkileri incelemektir. Korelasyonel desen ile yürütülen bu çalışma, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Balıkesir Üniversitesi NecatiBey Eğitim Fakültesi'nde, birinci ve dördüncü sınıfta öğrenim gören 708 öğretmen adayı ile gerçekleştirilmiştir. Veri toplama araçları olarak, Adıgüzel (2011) tarafından geliştirilen Bilgi Okuryazarlığı Ölçeği, Fırat-Durdukoca (2013) tarafından geliştirilen Üstbilişsel Farkındalık Ölçeği ve Diker-Coşkun (2009) tarafından geliştirilen Yaşam Boyu Öğrenme Eğilimleri Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analizlerde, yüzde, frekans, aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri hesaplanmış; iki kategorili grupların karşılaştırılması için bağımsız gruplar t testi, birden fazla değişken içeren grupların karşılaştırılması için ise tek yönlü varyans analizi uygulanmıştır. Anlamlı fark tespit edilen durumlarda LSD post hoc testi uygulanmıştır. Öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı becerileri, üstbilişsel farkındalık düzeyleri ve yaşam boyu öğrenme eğilimleri arasındaki ilişkilerin belirlenmesinde pearson-korelasyon katsayısı ile analiz edilmiştir. Ayrıca, bilgi okuryazarlığı ve üstbilişsel farkındalık düzeylerinin yaşam boyu öğrenme eğilimlerini yordama gücü regresyon analizi ile değerlendirilmiş, ilişkiler yol analizi yöntemi ile incelenmiştir. Araştırma bulgularına göre, öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı becerilerinin yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Bilgi okuryazarlığı becerilerinde en yüksek ortalama, etik ve yasal düzenlemeler alt boyutunda, en düşük ortalama ise bilgi ihtiyacını tanımlama alt boyutunda görülmüştür. Bu beceriler, cinsiyet değişkenine göre farklılık göstermezken branş ve sınıf değişkenleri açısından anlamlı farklılıklar göstermiştir. Öğretmen adaylarının üstbilişsel farkındalık düzeyleri de yüksek bulunmuştur. Alt boyutlar incelendiğinde, en yüksek ortalamaya kişisel farkındalık, en düşük ortalamaya ise yargısal farkındalık boyutlarının sahip olduğu belirlenmiştir. Üstbilişsel farkındalık düzeyleri cinsiyet ve branş değişkenlerine göre anlamlı farklılık göstermezken, sınıf değişkeni açısından anlamlı farklılıklar ortaya çıkmıştır. Yaşam boyu öğrenme eğilimlerinin de yüksek düzeyde olduğu saptanmıştır. Bu eğilimlerin alt boyutları incelendiğinde, motivasyonun en yüksek ortalama puana sahip olduğu, öğrenmeyi düzenlemede yoksunluk boyutunun ise en düşük puanı aldığı görülmüştür. Yaşam boyu öğrenme eğilimleri cinsiyet, branş ve sınıf değişkenlerine göre anlamlı fark göstermemiştir. Korelasyon analizlerinde ise, öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı becerileri, üstbilişsel farkındalık düzeyleri ve yaşam boyu öğrenme eğilimleri arasında anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Ayrıca, bilgi okuryazarlığı ve üstbilişsel farkındalık düzeylerinin, yaşam boyu öğrenme eğilimlerini anlamlı bir şekilde yordadığı belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak, bilgi okuryazarlığı, üstbilişsel farkındalık ve yaşam boyu öğrenme becerilerini geliştirmek için eğitim programlarının zenginleştirilmesine ve farkındalıkların geliştirilmesine yönelik eğitimler uygulanabilir.