Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki konuşma etkinliklerinin Türkçe Dersi Öğretim Programı çerçevesinde incelenmesi

Bu araştırmanın temel amacı, Türkçe ders kitaplarında yer alan konuşma etkinliklerini Türkçe Dersi Öğretim Programı çerçevesinde inceleyerek etkinliklerin öğretim programındaki konuşma kazanımlarıyla ne derece örtüştüğünü ve belirlenen ölçütlerle ne ölçüde uyumlu olduğunu tespit edebilmektir. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Araştırmanın materyallerini, 2024-2025 eğitim öğretim yılı için önerilen farklı yayınevleri ve MEB Yayınlarına ait 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitapları oluşturmaktadır. Bu kitaplarda yer alan konuşma etkinlikleri, sayı ve tema, bulunduğu yer, etkinlik türleri, kazanım, yöntem, bilişsel beceri ve atölye çalışmaları açısından incelenmiştir. Elde edilen verilerin analizinde içerik analizi yönteminden yararlanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, konuşma etkinliklerinin çoğu ders içi uygulamalarda yer alırken değerlendirme odaklı etkinlikler daha azdır. Tema dağılımları, sınıf düzeyine ve program hedeflerine göre farklılıklar göstermektedir. Etkinlik türlerinde duygu ve düşünce paylaşımı öne çıkarken ilerleyen sınıflarda daha karmaşık akademik konuşma becerileri artış göstermektedir. Oyun tabanlı etkinliklere daha sınırlı düzeyde yer verildiği belirlenmiştir. Serbest konuşma yönteminin yaygın olarak kullanıldığı, eleştirel, ikna edici ve yaratıcı konuşma gibi yöntemlerin ise daha az kullanıldığı görülmüştür. Kazanım dağılımlarında tüm sınıflarda konuşma stratejilerini uygulama becerisine odaklanılmıştır. Bilişsel becerilerde alt düzey beceriler (anlama, hatırlama, uygulama) ağırlıktadır. Ancak sınıf seviyesi ilerledikçe uygulama becerisine vurgu artmaktadır. 2024 Türkçe Dersi Öğretim Programı'ndaki konuşma atölyelerinde akran değerlendirmesi ortak bir yaklaşım olup temalar arasında çeşitli öğrenme deneyimleri sunulduğu sonucuna ulaşılmıştır.