Over kanserinde miR-200 ailesinin epitelyal-mezenkimal geçişdeki rolü

Over kanseri, jinekolojik malignitelerin en ölümcül olanıdır. Tarama yönteminin olmaması ve erken evrede asemptomatik olması nedeniyle, hastalık ileri evrelerde teşhis edilebilir. Over kanserindeki ölümlerin başlıca nedeni ileri evrelerde yaşanan uzak metastazlardır. Metastaz ise epitel fenotipten mezenkimal fenotipe (EMT) geçiştir. Hastalığın başlangıcı ve progresyonunun moleküler genetiği hakkında nispeten az şey bilinmektedir. Tez kapsamında, epitelyal over kanserli hastalarda miRNA'ların epitelyal mezenkimal geçiş ile ilişkisini gösterebilmek ve erken tanı için metastaz mekanizmasını aydınlatabilmek amacıyla miRNA'ların hedef genleri ve bu genlerin düzenlenmesi ile anlatımları değişen proteinler incelenmiştir. MikroRNA'lar (miRNA), kodlanmayan, yaklaşık 22 nükleotid uzunluğunda, düzenleyici gen sınıfında yer alan tek iplikli RNA dizileridir. Hedef mRNA'larına bağlanarak, translasyonel baskılamaya yol açar veya mRNA'nın stabilitesini azaltırlar. Hücre farklılaşması, hücre proliferasyonu, apoptoz, stres direnci ve yağ metabolizması dahil olmak üzere çeşitli biyolojik süreçleri kontrol ederler. Bazı miRNA'lar onkojenik veya tümör baskılayıcı aktiviteye sahiptirler. Farklı kanserlerdeki miRNA ekspresyon profilleri benzersizdir. Bu da bazı miRNA'ların tanısal ve prognostik belirteçler olarak kullanılabileceğinin önemli bir göstergesidir. Epitel hücrelerinin mezenkimal hücrelere dönüşümü, embriyonik gelişimde, kanser hücrelerinin çoğalması ve metastazında önemli bir rol oynar. Epitelyal-mezenkimal transizyon (EMT) geçiren hücreler epitel özelliklerini kaybederler. Hücre iskeletleri yeniden düzenlenir. Hücreler arası bağlantı proteinleri ve mezenkimal belirteçlerle birlikte birçok molekülün aşağı ve yukarı regülasyonu sağlanarak hareketli bir fenotip kazanırlar. Tez kapsamında epitelyal-mezenkimal geçişte rol oynadığı düşünülen hsa-miR-200c-3p'nin sağlıklı ve ileri evre epitelyal over kanserli bireylerin dokuları kullanılarak anlatım analizi yapılmıştır. Over kanserli bireylerde hsa-miR-200c-3p'nin anlatımının büyük oranda arttığı gösterilmiştir (p<0,05). Hsa-miR-200c-3p'nin hedeflediği genler "insilico" yöntemlerle tespit edilmiş ve bu hedef genlerden biri olan ZEB1 (Zinc finger E-box binding homeobox 1)'in sağlıklı ve ileri evre kanserli over dokularında gen anlatım analizi yapılmıştır. ZEB1 mRNA'sının gen anlatımı, kanserli dokularda sağlıklılara kıyasla istatistiksel olarak anlamlı azalmıştır (p<0,05). Yapılan korelasyon analizi sonucunda hsa-miR-200c-3p ile ZEB1 geni arasında negatif yönde güçlü korelasyon tespit edilmiştir (r=-0,75; p<0,001). Bunların yanı sıra ZEB1 proteini ve EMT'de rol aldığı düşünülen proteinler olan vimentin ve e-kadherin'in sağlıklı ve over kanserli dokulardaki yüzey antijenleri immunohistokimyasal olarak incelenmiştir. Yapılan immunohistokimyasal boyama sonucunda ZEB1 ve e-kadherin'in kanserli dokulardaki boyanma yoğunluğu ve yaygınlığının sağlıklılara göre daha fazla olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Buna karşılık vimentin proteininin kanserli dokularda boyanma yoğunluğu ve yaygınlığının azaldığı gösterilmiştir (p<0,05). ZEB1 mRNA'sı ve proteinin arasında pozitif yönde bir korelasyon tespit edilememiştir. Hsa-miR-200c-3p'nin, hedef geni olan ZEB1'in promotör bölgesine bağlanarak anlatımını baskıladığını ve miktarı azalan ZEB1'in de e-kadherini kodlayan CDH1 genine yeterince bağlanamadığını ve e-kadherin miktarında artış olabileceği hipotezini öne sürmekteyiz. Over kanserli dokularda mezenkimal biyobelirteç olan vimentin proteininin azalan miktarı mezenkimalden epitele geçiş için uyumlu bulunmuştur. Sonuçlarımıza göre, hsa-miR-200c-3p'yi over kanseri tanısında yeni bir aday biyobelirteç olarak tanımlayabiliriz.