Özel eğitim kurumlarında çalışan erkek eğitimcilerde mansplaınıng (Erbilmişlik) davranışı

Kadınların toplumsal cinsiyet eşitsizliğinden kaynaklanan ayrımcılıklara maruz kalmasının tarihi, insanlık tarihiyle eştir. Hem kamusal alanda hem de özel alanda görülen ayrımcılığın temelinde ise toplumda gömülü erkek egemen kültürün ve ataerkil aile yapısının etkisi büyüktür. Bu yapı erkekleri üstün, kadınları ise ikincil olarak konumlandırmaktadır. Çalışan kadınlar, geçmiş dönemlere göre iş dünyasında daha çok fırsata sahip olabilmelerine rağmen; düşük maaş, uzun çalışma saatleri, niteliksiz iş pozisyonları, psikolojik şiddet ve mansplaining (erbilmişlik) davranışı gibi sorunlarla karşılaşmaktadırlar. Erkek egemen toplumsal yapının günlük hayattaki belirgin tezahürlerinden biri olan mansplaining davranışı, erkeklerin kadınlarla üstenci bir tavırla ve genellikle öğretici bir üslupla iletişim kurmalarını ifade etmektedir. Bu çalışma, özel eğitim kurumlarında çalışan kadın eğitimcilerin deneyimlediği mansplaining tavrının erkek eğitimcilerin söylemleri üzerinden ayrıntılı bir analizini gerçekleştirmekte ve söz konusu söylemlerde toplumsal cinsiyet normlarının belirleyiciliğini anlamaya yönelik bir çerçeve sunmaktadır. Araştırma, Ağrı ilindeki özel eğitim kurumlarında gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede 25 erkek eğitimciyle yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Soruların kadın eğitimciler yerine doğrudan erkek eğitimcilere yöneltilmiş olması, bu çalışmaya özgünlük kazandırmaktadır. Yarı yapılandırılmış açık uçlu soruların yöneltildiği katılımcıların yanıtları, feminist perspektif çerçevesinde derinlemesine incelenmiştir. Elde edilen bulgular, cinsiyet eşitsizliğinin eğitim alanındaki yansımalarını ve kadın öğretmenlerin profesyonel iş yaşamlarında karşılaştırkları zorlukları açığa çıkarmaktadır. Araştırmanın temel kısıtlılığı, örneklemin yalnızca Ağrı iline özgü olmasından kaynaklanmaktadır. Böylece bulguların diğer şehirlerdeki veya kırsal yerleşim yerlerindeki durumu yansıtması anlamında sınırlılık ortaya çıkmaktadır. Gelecek araştırmalarda farklı coğrafi bölgelerde ek çalışmalar yapılması önerilmektedir. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin bir yansıması olan mansplaining davranışının özel eğitim kurumlarında nasıl tezahür ettiğini derinlemesine incelemeyi ve bunun kadın öğretmenler üzerindeki etkilerini ortaya koymayı hedefleyen bu çalışmada; mansplaining davranışının erkeklerin toplumsal olarak üstün bir konumda kabul edilmesi ve kadınların ikincil rollerle bağdaştırılmasıyla ilişkili olduğu saptanmıştır. Böylece erkek eğitimciler, kadınlarla olan günlük ilişkilerinde ve kadınlara karşı söylemlerinde, toplum tarafından kendilerine bahşedilen birincil konumlarını yeniden üretmektedirler. Erkek eğitimcilerin ortaya koyduğu söylemlerin; toplumsal cinsiyet hiyerarşisi, ataerki, otorite ve güç, erkeklerin itaat ve onay beklentisi, erkeklerde bilgi ve yetkinlik varsayımı, kadınların bilgisine şüpheyle yaklaşma, erkeklerde aşırı güven ve kendini beğenme, kadınların uzmanlığının ve yetkinliğin göz ardı edilmesi, rasyonelliğe karşı duygusallık, kadını ikincil nitelendirme ve değersizleştirme ve kadınların iletişim becerilerine güvensizlik şeklinde sıralanabilecek söylem kateorilerine denk geldiği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Toplumsal Cinsiyet, Partiyarki, Feminizm, Mansplaining, Özel Eğitim Kurumları