Özgür-yaşayan amiplerin hücresiz sıvılarının Staphylococcus üzerine etkisinin araştırılması

Özgür yaşayan amipler (ÖYA'lar), toprak, hava, deniz, göl, nehir ve insan yapımı su sistemleri (musluklar, yüzme havuzları, diş üniteleri, soğutma kuleleri, vb.) gibi çeşitli ortamlarda yaşayabilen ökaryotik mikroorganizmalardır. Bu mikroorganizmalar, hem insanlarda meydana getirdikleri hastalıklar hem de doğadaki diğer mikroorganizmalarla olan ilişkileri sebebiyle oldukça dikkat çekmektedir. Bu ilişkilerden en bilineni, ÖYA'ların bazı bakteriler için konak görevi görmeleri ve bu sayede bakterilerin yayılımını arttırmaları ile ilgilidir. Bu durumun aksine ÖYA'ların doğada aynı ortamı paylaştıkları bakterilere karşı antibakteriyel maddeler salgılayarak onları inhibe etmeleri ile ilgili olarak kısıtlı bilgi bulunmaktadır. Bu nedenle bu çalışmada ÖYA suşlarına ait hücresiz sıvıların (ACM), Staphylococcus cinsi bakterilere karşı antibakteriyel etkisinin olup olmadığının araştırılması amaçlanmıştır. Bu çalışmada, dört adet ÖYA suşu (A10, A14, UG, Acanthamoeba castellanii ATCC 50373) kullanılmıştır. Bu suşlardan elde edilen ACM örneklerinin, 12 adet Staphylococcus bakterisi üzerinde antibakteriyel etkisi koloni sayım yöntemi ve agar difüzyon yöntemi kullanılarak araştırılmıştır. ÖYA suşları, ısı ile inaktive edilmiş Escherichia coli ATCC 25922 yayılı non-nutrient agar (NNA) içeren Petri kutularında üretilmiştir. Bu suşların tek tabakalı aksenik kültürlerini elde etmek için pepton yeast ekstrakt glukoz (PYG) besiyeri kullanılmıştır. Aksenik kültürlerdeki amip sayıları (hücre/mL) Thoma lamı kullanılarak, canlılıkları tripan mavisi kullanılarak tespit edilmiştir. ÖYA suşlarının hücresiz sıvıları (ÖYA-ACM), ÖYA aksenik kültürlerinin 3000 rpm'de 5 dakika santrifüj edildikten sonra 0.22 µm por çaplı steril filtreden geçirilmesiyle elde edilmiştir. Staphylococcus suşlarının süspansiyonları (108 kob/mL) spektrofotometrik yöntem kullanılarak (OD=595) hazırlanmıştır. ÖYA suşlarının patojenitelerinin belirlenmesi için osmotolerans ve termotolerans testleri kullanılmıştır. Koloni sayım yöntemine göre, ÖYA-ACM örneklerinin Staphylococcus suşları üzerindeki inhibe edici etkisinin değişkenlik gösterdiği saptanmıştır (%0- %100). A. castellanii ATCC 50373-ACM örneği, bir adet Staphylococcus suşu (MRSA-SA17) karşısında %100, yerel amip izolatından elde edilen UG-ACM örneği aynı suş karşısında yakın değerde (%88.63) inhibe edici etki göstermiştir. Öte yandan, A. castellanii ATCC 50373-ACM örneğinin inhibe etmediği bir adet Staphylococcus suşu (MSSE- SE1), UG-ACM örneği tarafından %99.97 oranında inhibe edilmiştir. Bu değişkenliklerin, kullanılan ÖYA suşlarına ve Staphylococcus suşlarına bağlı olduğu düşünülmektedir. Ülkemiz sularından izole edilen ÖYA–ACM örneklerinin (A10-ACM, A14-ACM, UG-ACM) Staphylococcus suşlarına karşı ortalama olarak sırasıyla % 0.34, %1.85, %16.35 oranında inhibe edici etkiye sahip olduğu saptanmıştır. Buna karşın standart suştan elde edilen A. castellanii ATCC 50373-ACM örneğinin tüm Staphylococcus suşları üzerinde (ortalama %29.12) inhibe edici etkisinin ülkemiz sularından izole edilen ÖYA-ACM örneklerinden daha yüksek olduğu saptanmıştır. Koloni sayım yönteminde inhibe edici etkisi saptanan ÖYA-ACM örneklerinin agar difüzyon yönteminde önemli bir inhibe edici etki göstermediği tespit edilmiştir. Denenen ÖYA suşlarının osmotolerans ve termotolerans testleri sonucunda patojenik potansiyellerinin olmadığı/düşük olduğu sonucuna varılmıştır. Bu tez çalışması, ülkemizin sularından izole edilmiş ÖYA suşlarının hücresiz sıvılarının Staphylococcus bakterilerine karşı antibakteriyel-etki potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Daha yüksek anti- Staphylococcus aktiviteye sahip ÖYA suşlarının tespit edilebilmesi için öncelikle daha fazla sayıda suşu içeren çalışmaların planlanması gereklidir. Ardından yüksek antibakteriyel etkiye sahip olan ÖYA-ACM örneklerinden etken madde/maddelerin tespit edilmesiyle yeni anti-Staphylococcus etkili madde/maddelerin keşfi çalışmalarına katkı sağlanabilecektir.