Pierre Ruffin'in Kırım Günlüğü ışığında Maksud Giray Han dönemi (1767-1768)

1768-1774 Türk-Rus Harbi'ne giden süreçte Rusların Lehistan politikasına karşı Babıâli'yi harekete geçirmeye çalışan Avrupa Devletleri, Osmanlı Devleti'ne gönderdiği diplomatlarla II. Katerina öncülüğündeki Rusya'yı dizginlemek istemiştir. Osmanlı Devleti'nin kuzey siyaseti Kırım Hanlığı üzerinden şekillendiği için Lehistan ve Rusya arasındaki meselelerin Kırım'a, dolayısıyla Osmanlı topraklarına taşmaması imkânsız hale gelmiştir. Rus baskısından kaçan Lehliler Osmanlı sınırındaki kale ve kasabalara sığınmış, peşlerinden gelen Rus askerleri Kırım Hanlığı sınırlarına saldırmıştır. Lehliler Kırım Hanı ve Osmanlı Padişahı'ndan yardım isterken, Rus zulmünden endişe eden Yedisan Nogayları'nın ayaklanması Kırım Hanı'nı güç duruma sokmuştur. Savaşın yaklaşmasıyla önce Osmanlı Sadrazamı değiştirilmiş, ardından Kırım Hanı azledilmiş, yeni Han'ın Ukrayna'ya yaptığı akınla savaş resmen başlatılmıştır. Zikrolunan süreçte Bahçesaray'da bulunan Fransız Başkonsolos Baron de Tott, yukarıda bahsedilen olaylar üzerine devlet ricali ile günlük görüşmeler yapmış, tercümanı Pierre Ruffin ise görüşmelerden elde ettiği bilgileri günlük halinde kaleme almıştır. Söz konusu günlüğün ikinci cildi üzerinde çalışılmış olup, Maksud Giray Dönemi'nde Kırım Hanlığı içerisinde süregelen sosyal, siyasi, ticarî, diplomatik, dinî ve kültürel ilişkiler saray içerisinden bir Fransız diplomatın gözünden aktarılmıştır. Müellif, yalnızca Kırım Tarihi ile sınırlı kalmamış, Rusya İmparatoriçesi II. Katerina'nın genişleme siyaseti, Avrupa'nın ve Osmanlı Devleti'nin Lehistan Meselesi'ne bakış açıları ve Fransızların Karadeniz ticaretindeki ilk adımlarına dair bilgiler vermiştir. Söz konusu eserin ilgili cildi transkribe edilerek, devrin çağdaş kaynaklarıyla karşılaştırılmış ve değerlendirilmiştir. Ortaya koyduğumuz eser ile Maksud Giray Han Dönemi her yönüyle aydınlatılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kırım, Lehistan, Rusya, Konsolos, Baron de Tott