Po-210 için biyoindikatör yumuşakça türlerinin belirlenmesi

Radyoaktif kirleticiler arasında 210Po, deniz canlılarında etkin birikimi ve alfa emisyonunun yüksek ışınlanması nedeniyle deniz ürünlerinin güvenliği açısından en önemli olanıdır. Deniz ürünleri tüketimi nedeniyle insanların aldığı radyasyon dozunun yaklaşık %70'i 210Po'dan kaynaklanmaktadır. Kuzey-Doğu Ege'de bulunan Gökçeada'da yumuşakçalarda 210Po seviyeleri ve potansiyel 210Po indikatörü türler bilinmemektedir. Bu çalışmada, Gökçeada'dan toplanan 8 bivalv, 7 gastropod ve 5 sefalopod olmak üzere 20 yumuşakça türünün yumuşak dokusunda 210Po aktivite konsantrasyonları belirlenmiştir. Yumuşakçalar toplandıktan sonra yumuşak dokuları, mikrodalga sindirme sisteminde konsantre asitler kullanılarak sindirilmiştir. Daha sonra 210Po gümüş disk üzerine biriktirilmiştir. Örneklerin 210Po aktivitesi, çok kanallı analizöre bağlı silikon yüzey bariyer dedektörlü ORTEC marka alfa spektrometresi kullanılarak ölçülmüştür. Po-210 aktiviteleri çalışılan 20 yumuşakça türünde 11,7 ile 1789 Bq kg-1 arasında değişmiştir. Yumuşakça sınıflarında bulunan 210Po aktiviteleri arasında istatistik olarak önemli fark olduğu görülmüştür. Ortalama ve ortanca 210Po konsantrasyonları 400 ± 448 Bq kg-1 ve 223 Bq kg-1 olarak bulunmuştur. Bivalv, sefalopod ve gastropodlardaki ortalama 210Po konsantrasyonları sırasıyla 818 ± 434, 126 ± 178 ve 117 ± 81 Bq kg-1 olarak olarak bulunmuştur. Po-210 aktivite ortanca değerleri bivalvlerde, sefalopodlarda ve gastropodlarda sırasıyla 755, 17,9 ve 108 Bq kg-1 olarak bulunmuştur. Yumuşakçalardaki 210Po aktivitesi bivalv >> gastropod > sefalopod olarak sıralanmıştır. Üç trofik seviye (bivalv-gastropod-sefalopod) boyunca 210Po konsantrasyonundaki kademeli düşüş, 210Po'nun biyoseyreldiğini açıkça göstermiştir. Gastropodlara ve sefalopodlara kıyasla bivalvlerde 210Po'nun daha fazla birikmesi farklı beslenme tercihleriyle ilgilidir. Bivalvlerin filtre ederek beslenmesi 210Po biyobirikimini arttırırken, gastropodlarda ve sefalopodlarda olduğu gibi avlanma 210Po biyobirikimini desteklememektedir. Sefalopod vücut kısımlarında, iç organlarda manto ve kollara kıyasla 210Po'nun daha yüksek aktivitesi görülmüştür. Küçük kalamar Illex coindetii'nin tüm vücut kısımlarında büyüğe kıyasla daha yüksek 210Po aktivitesi görülmüştür. Bivalvler arasında Anadara gibbosa, son derece yüksek bir 210Po aktivitesi göstermiştir. Bu tür 210Po monitoring çalışmalarında biyoindikatör tür olarak düşünülebilir. Mürekkep balığı Sepia orbignyana'da da 210Po konsantrasyonu yüksek bulunmuş olup 210Po kirliliğinde potansiyel bir biyoindikatör olarak kullanılabilir. Po-210'nun yıllık etkin alım dozu, yumuşakçalarda ölçülen 210Po aktiviteleri kullanılarak hesaplanmıştır. Çalışılan bölgede 7,0 kg (3,2-14,2) bivalv yumuşak doku eti tüketimi, 210Po nedeniyle yıllık müsaade edilen en yüksek doz olan 1 mSv'ye ulaşılmasına sebep olmaktadır. Bu, çift kabuklu yumuşakçaların tüketiminin, incelenen bölgede 210Po alfa radyasyonu nedeniyle artan iç radyasyon dozuna neden olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, bölgede çok düşük yumuşakça tüketimi nedeniyle, yumuşakça tüketimi yoluyla sınır değerlerin üzerinde 210Po alfa radyasyonu riski bulunmamaktadır.