Identification of putative protein kinase inhibitors acting on liver cancer cells

Hepatosellüler karsinom (HSK), heterojen, çok aşamalı, yavaş gelişen bir hastalık olup, kemoterapiye dirençli yapısı ve sıklıkla geç teşhis edilmesi nedeniyle tedavi seçenekleri sınırlıdır. Dünya Sağlık Örgütü'nün raporlarına göre HSK önemli bir toplum sağlığı sorunudur. Her yıl, dünya genelinde 748,000 yeni kanser vakası ve 696,000 ölüm sadece karaciğer kanserine bağlı olarak gelişmektedir. Çoklu-tirozin kinaz inhibitörü olan Sorafenib, ileri seviyede HSK için hala FDA onayı olan tek ilaçtır. Bu nedenlerle, karaciğer kanser gelişiminin altında yatan moleküler mekanizmaları hedef alan, yeni ilaç adaylarının tespit edilmesine acil olarak gereksinim vardır.Bu doktora tez çalışmasında, sentetik pürin ve pürin nükleozid analogları ile aminomerkaptotriazol ve triazolotiyadiazin türevleri, karaciğer kanseri üzerindeki sitotoksik etkileri ve hareket mekanizmaları açısından değerlendirilmiştir. Bu yeni moleküller, potansiyel kinaz inhibisyon aktiviteleri nedeniyle seçilmişlerdir. Hücre sinyal yolaklarında yer alan protein kinazlar, hedef-odaklı ilaç keşfinde temel enzimler olup, yeni keşfedilecek potansiyel kinaz inhibitörleri, HSK tedavisinde umut veren ilaç adaylarıdır.Öncelikle, yeni sentezlenen küçük-moleküllerin sitotoksik etkileri, sülforadamin B (SRB) yöntemi kullanılarak meme, kolon ve karaciğer kanseri hücrelerinde incelenmiştir. Aktif olduğu tespit edilen moleküller, daha sonra HSK hücre hatlarına karşı değerlendirilmiştir. Farklı kanser hücre hatlarında, farklı IC50 değerlerine ulaşılması ve kanser hücrelerinde sinyalizasyonun hücre hattına özgü, ayırt edici özelikler taşıdığının bilinmesi, bu küçük-moleküllerin sinyal yolaklarına müdahale ettiklerini düşündürmüştür. Potansiyel protein kinaz inhibitörlerinin moleküler mekanizmalarını tanımlayacak ileri analizler öngörülmüştür.Bu doktora tez çalışması kapsamında, yeni sentezlenen 228 adet potansiyel protein kinaz inhibitöründen 3 küçük-molekül, düşük dozlarda gösterdikleri sitotoksik etki ve dikkate değer kinaz inhibisyon potansiyelleri ile kuvvetli ilaç adayları olarak saptanmıştır. Nükleozid analoglarından AUM32 ve AUM42, karaciğer kanserinde erken-yaşlanmaya yol açan terapötik ajan olarak gösterilmişlerdir. Her iki ilaç adayının da yaşlanmanın tetiklediği hücre ölümüne yol açtığı, hatta AUM42 molekülünün, p15(INK4b) artışına bağlı olarak düşen fosforile-Rb üzerinden etki ettiği ortaya konmuşturSentetik 1,2,4-triazol[3,4-b]-1,3,4-tiyadiazin türevi, ClAT-TM, bir diğer etkin, potansiyel protein kinaz inhibitörüdür. Karaciğer kanser hücreleri, ClAT-TM varlığında, yapısal bozulmaların yanında büyümede de gerileme göstermiştir. Yuvarlaklaşarak şişen ve nihayetinde kültür ortamından kopan hücreler, apoptoza girmeden önce hücre döngüsünün G2/M aşamasında tutulma yaşamaktadırlar. Üstelik ROS (reaktif oksijen türleri) birikmesi ve JNK sinyal yolağının aktif hale geçmesi, ClAT-TM molekülünün etki mekanizmasıyla ilişkilendirilmiştir.