Preeklamptik gebeliklerde plasenta ve kandan elde edilen mezenkimal kök hücrelerde transkriptom analizi

Hipertansif gebelik bozuklukları dünya genelinde gebeliklerin %10'unu etkiler. Maternal, perinatal morbidite ve mortalitenin önemli bir nedenini oluşturur. Hipertansif bir gebelik hastalığı olan preeklampsi (PE), gebeliğin 20. haftasından sonra yapılan tekrarlı ölçümler neticesinde sistolik kan basıncının 140 mmHg veya üstü olması, diastolik kan basıncının ise 90 mmHg veya üstü olması durumudur. Hipertansiyona ek olarak proteinüri ve maternal organ disfonksiyonu da görülebilmektedir. Preeklampsi gelişen gebelerde implantasyon ile birlikte plasenta gelişimi de eksik ve yetersiz kalmaktadır. Plasenta oluşumu sırasında yaşanan spiral arter yeniden modellemesindeki bozukluklar dokunun oksijenden yoksun kalmasına neden olur ve hipoksi oluşumunu tetikler. Oksidatif stres ile de antianjiyogenik faktörlerin maternal salınımı gerçekleşir. Anjiyogenik ve antianjiyogenik faktörler arasındaki dengesizlik anjiyogenez ve plasental vaskülarite de aksamalar yaşanmasına sebep olur. Mezenkimal kök hücreler (MKH) kendi kendini yenileyebilen ve özel hücre hatlarına farklılaşabilme potansiyeline sahip hücrelerdir. MKH'lerin, plasentasyon sırasında maternal-fetal arayüzün proanjiyogenik, immünomodülatör ve antienflamatuar ortamının düzenlenmesinde rol oynadığı düşünülmektedir. Plasentanın farklı kısımlarından izole edilen MKH araştırmaları bulunmaktadır. Plasentanın vasküler bir organ olması bu dokudan izole edilen MKH'lerde daha baskın bir anjiyogenik profil olabileceğini düşündürmektedir. Erişilebilirlik ve yüksek farklılaşma potansiyeli, tıbbi uygulamalar için umut verici bir kaynak olarak kandan türetilen kök hücreler de bir alternatif olmuştur. Periferal kan kökenli MKH'lere ait çalışmalar bulunmaktadır ancak izolasyon sonrasında MKH miktarının yetersiz olması bir kısıtlayıcı faktör olarak çalışmalara yansımaktadır. Bu tez, PE ve sağlıklı gebelere ait desidua ve periferal kan kökenli MKH'lerin mRNA anlatım analizini kapsamakta ve olası biyobelirteçlerin araştırılması için bir ön çalışma niteliği taşımaktadır. Tez kapsamında yedi preeklapmsi gebeye ve yedi kontrol grubunu oluşturan sağlıklı gebeye ait plasenta dokusu ve periferal kandan toplam 28 örnekten MKH'lerin izolasyonu yapılarak gen anlatım analizi çalışılmıştır. MKH'lerin izolasyonu ve kültürü, hücre yoğunluğu istenilen şekilde arttırıldıktan sonra uygun hücre yüzey belirteçleri aracılığı ile akım sitometrisi yöntemi kullanılarak hücre ayrımı ("cell sorting") yapılmıştır. MKH'lerden total RNA izolasyonu yapılmış ve cDNA'ya çevrilmiştir. Gen anlatım analizi için "Vasküler Endotelyal Büyüme Faktörü A" (VEGF(A)), "Metallopeptidaz İnhibitör 1" (TIMP-1), "Efrin A3" (EFNA3), "Trombospondin Tip 1 7A" (THSD7A) ve normalizasyon için "Gliseraldehit-3-fosfat dehidrojenaz" (GAPDH) kullanıldı. Gen anlatım analizi damlacıklı dijital polimeraz zincir reaksiyonu (ddPZR) yöntemi ile gerçekleştirildi. Verilerin istatistiksel sonuçları için "Graphpad Prism Version 8.3.0" programı kullanıldı. Sonuçların anlamlılık olarak değerlendirilmesi parametrik olmayan "Mann Whitney Test" ile yapıldı. Özgüllük ve duyarlılık için "Reciever Operating Characteristic" (ROC) analizi yapıldı. Analizlerin sonucunda, TIMP-1, EFNA3 ve THSD7A hem desidua hemde periferal kan MKH'lerinde mRNA anlatım seviyesinde kat değişimleri olmasına rağmen istatistiksel olarak anlamlı değerlendirilmemişlerdir. VEGF(A) desiuda MKH'lerinde mRNA anlatım seviyesinde kat değişimi olmasına rağmen istatistiksel olarak p<0,05 koşulunu sağlamadığı için anlamlı olarak değerlendirilmedi fakat PE hastalarının periferal kan kökenli MKH'lerindeki VEGF(A) seviyesinde kontrole kıyasla 4,2 kat artış gözlemlendi (AUC: 0,95 p=0,019) istatistiksel olarak p<0,05 koşulunu sağladığı için anlamlı olarak değerlendirildi. Bu çalışma, preeklampsinin patogenezi ile paralel olarak anjiyogenez üzerinde etkileri olduğu düşünülen genlerin kök hücre seviyesinde gen anlatımlarında bir değişim olup olmadığını gözlemlemek için yapılmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda özellike periferal kandan elde edilen MKH'lerindeki VEGF(A) seviyesindeki anlamlı artış bu genin potansiyel bir biyobelirteç olarak kullanılabileceğini ve ileride PE'nin tedavisinde hedef gen olarak terapötiklerin kullanılabileceği öngörülebilir.