Türkiye'de asgari ücret ve istihdam teşviklerinin firmaların istihdam, yatırım ve ihracat kararlarına etkisi

Bu tez, hem düzenleyici hem de teşvik temelli ücret politikalarının, gelişmekte olan bir ekonomi bağlamında firma davranışı ve işgücü piyasası sonuçlarını nasıl şekillendirdiğini incelemektedir. Türkiye'ye ait kapsamlı idari mikro verilerden ve yarı-deneysel politika değişimlerinden faydalanarak, asgari ücret artışlarının ve istihdam teşviklerinin firma düzeyinde istihdam, sermaye birikimi, işgücü bileşimi ve ihracat davranışı üzerindeki etkileri araştırılmaktadır. İlk çalışmada, 2016 yılında gerçekleşen asgari ücret artışı yığılma ("bunching") tahmin yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, istihdam üzerindeki etkinin özellikle asgari ücrete yakın dilimlerde yoğunlaştığını; bu etkinin en çok kayıtlı çalışanlar, düşük vasıflı bireyler ve gençler üzerinde olumsuz olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, yasal ücret tabanlarının etkisini değerlendirirken, ücret dağılımındaki heterojenliğin önemine işaret etmektedir. İkinci çalışmada, 2016 yılında yürürlüğe giren ve daha önce bu kapsama dahil olmayan mikro ölçekli firmalara işveren taraflı sosyal güvenlik primlerinde 6 puanlık bir indirim sunan teşvik uygulaması ele alınmaktadır. Bölgesel uygunluk farklarını kullanan bir farkların farkı yaklaşımıyla yapılan analiz, mikro firmaların anlamlı düzeyde istihdam artışıyla yanıt verdiğini, küçük ölçekli firmaların ise maddi duran varlık şeklindeki sermaye yatırımlarını ve sermaye–emek oranlarını artırdığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, politika işgücü niteliğinde bir artışa yol açmamış, bu da yapısal dönüşüm sağlama açısından teşvik sınırlı etkisini gözler önüne sermiştir. Üçüncü çalışmada aynı teşvik uygulamasının ihracat davranışı üzerindeki etkisi incelenmektedir. Yapılan analiz, politikanın yoğun marjda—özellikle mikro firmalar için—ihracat performansını belirgin şekilde artırdığını göstermektedir. Buna karşın, politika yaygın marj üzerinde anlamlı bir etki yaratmamış; yani ihracat yapmayan firmaların uluslararası pazarlara girmesini teşvik etmemiştir. Genel olarak tez, ücret politikalarının finansal kısıt altındaki firmalarda istihdamı ve yatırımı etkili biçimde teşvik edebileceğini, ancak yapısal dönüşüm ve ihracat artışı gibi uzun vadeli hedefler için tamamlayıcı müdahaleler olmadan bu etkilerin sınırlı kalabileceğini ortaya koymaktadır.