A long-neglected past between the Roman and Ottoman: A reassessment, valorization and re-presentation of Byzantine cultural heritage in Turkey

Bu çalışma Türkiye'deki Bizans kültür mirasının, güncel koruma yaklaşımları ve sunum yöntemleri üzerinden yeniden değerlendirilmesi, değer kazandırılması ve sunumu üzerine öneriler geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bizans kültür mirası, Türkiye'deki kültürel sürekliliğin önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Çeşitli kültürel ve coğrafi bağlamlarda var olan Bizans kültür mirası, farklı yerleşim ölçekleri, yapı tipleri ve kültürel katmanlarda gözlemlenebilmektedir. Geçmişin bir dönemine ait kültürel mirasın etkin bir şekilde korunabilmesi ve değer kazandırılması onun ancak toplum tarafından anlaşılması ve sahiplenilmesi ile mümkündür. Bu da o dönemin ve kültür mirasının etkin bir şekilde anlatılması ve sunulması ile mümkündür. Ancak, Türkiye'de Bizans kültür mirası, günümüz Türk toplumunun bu uygarlık ile ortak dini ve etnik bağları veya kültürel değerleri olmadığından uzunca bir zaman ihmal edilmiştir. Bu çalışmada, Türkiye'deki Bizans kültür mirasına yaklaşımı etkileyen tarihi, etnik, sosyo-kültürel, dini, eğitimsel ve ekonomik faktörler ve medya/kitle iletişim araçlarının rolü bağlamında detaylı bir şekilde tartışılmıştır. Türkiye'deki Bizans algısı ve literatürdeki çalışmalar incelendiğinde, Bizans dönemi uzun zaman 'ihmal edilmiş' bir geçmiş olarak göze çarpmaktadır. Yakın geçmişte, Bizans dönemine ilgi ve çalışmalar artmış olup arkeolojik alanlardaki kazılarda Bizans döneminin öne çıktığı araştırmalara rastlamak mümkündür. Fakat, literatürdeki çalışmaların koruma uygulamalarındaki karşılığı sınırlıdır. Bilimsel araştırmaların yoğunlaştığı bölgeler ve kentler ve Bizans yapılarının bugünkü kullanımı ve fiziksel durumu, bu çalışmadaki odak noktaların belirlenmesinde temel faktörleri oluşturmaktadır. Bu çalışmada Bizans kültür mirası bulunduğu coğrafi bağlam ve yerleşim özelliklerine göre sınıflandırılmış ve dört ana grupta incelenmiştir: kentsel yerleşimlerdeki Bizans kültür mirası; kırsal yerleşimlerdeki Bizans kültür mirası; arkeolojik alanlar; ve kültürel peyzaj alanlarındaki Bizans kültür mirası. Bu ana gruplar altında seçilen örnek alan çalışmaları üzerinden koruma ve sunum uygulamaları belirlenen kriterlere göre analiz edilmiş ve her bir grup için özgün değerlendirmeler yapılmıştır. Türkiye'deki yaklaşımları daha objektif ortaya koyabilmek amacıyla, Doğu Akdeniz ve Balkanlarda Bizans kültür mirasının bulunduğu ülkelerdeki benzer örnekler incelenmiş ve karşılaştırmalı olarak sunulmuştur. Bizans kültür mirasının daha iyi anlaşılması, sahiplenilmesi ve sunulması için toplum ve miras arasındaki diyaloğun oluşturulması ve güçlendirilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede, Bizans ve kültür mirasına dair bilgi, anlam ve içerik üretilmesi, bu içeriğin hangi araçlarla nasıl kullanılacağı ve sunulacağı, bu sürecin paydaşları ve hedef kitlesinin belirlenmesi, Bizans kültür mirasının korunması ve değer kazandırılması için oldukça önemlidir.