Sağlık okuryazarlığı üzerine bir analiz: Aksaray ili örneği

Sağlık okuryazarlığı bireylerin sağlık durumlarını etkileyen bir kavramdır. Sağlık okuryazarlığı birçok faktörden etkilenir ve düşük sağlık okuryazarlığı kötü sağlık sonuçlarıyla ilişkilendirilir. Sağlık okuryazarlığının bireylerin sağlık durumuna olan etkisi dolaylı yoldan sağlık sistemini de verimlilik ve maliyet açısından etkiler. Bu çalışmayla, toplumun sağlık okuryazarlık düzeyinin ve bu düzeyi etkileyen faktörlerin belirlenmesi ayrıca bireylerin ilk tercih ettiği sağlık kuruluşu ile sağlık okuryazarlık düzeyi, gelir düzeyi, eğitim düzeyi ve çalışma durumu arasındaki ilişkilerin ortaya çıkarılması amaçlanmaktadır. Araştırma kesitsel tipte bir çalışma olup Aksaray ili merkez 10'nolu Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran 18-65 yaş arası 370 kişiye uygulanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak sosyodemografik bilgi formu ve sağlık okuryazarlığı ölçeği (HLS-SF12) uygulanmıştır. Verilerin normal dağılım gösterdiği belirlenmiş ve analiz yöntemi olarak bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans analizi (One Way Anova), Spearman korelasyon testi ve ki-kare analizi uygulanmıştır. İstatiksel anlamlılık p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Katılımcıların sağlık okuryazarlığı ortalaması 32,84±9,34 (n=370) bulunmuştur. Sağlık okuryazarlığı puanları gruplandırıldığında; %18,9'u yetersiz sağlık okuryazarlığı, %28,9'u sorunlu sağlık okuryazarlığı, %35,7'si yeterli sağlık okuryazarlığı ve %16,5'i mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyine sahipti. Araştırmada katılımcıların sağlık okuryazarlığı puanları ile sağlık problemi bulunma durumu, kronik rahatsızlığı sahip olma, çevredekilerin tavsiyesiyle ilaç kullanma, yaş düzeyi, eğitim düzeyi ve çalışma durumu ile p<.001 düzeyinde istatiksel anlamlılık, medeni durum, reçetesini düzenli kullanma ve gelir düzeyiyle ise p<0.05 düzeyinde anlamlılık bulunmuştur. Toplam sağlık okuryazarlığı puanı ile yaş ve eğitim düzeyi arasında p<.001 düzeyinde ilişki, gelir düzeyiyle arasında p<0.05 düzeyinde ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca ilk tercih edilen sağlık kuruluşu ile yaş düzeyi ve çalışma durumu arasında p<.001 düzeyinde ilişki, eğitim ve gelir düzeyiyle ise p<0.05 düzeyinde ilişki tespit edilmiştir. Sağlık okuryazarlığı daha önce yapılan birçok çalışmada bu çalışmada olduğu gibi düşük seviyelerde bulunmaktadır. Hem yapılan eski çalışmalar hem yaptığımız bu çalışmanın sonuçları sağlık okuryazarlığının etkilendiği birçok değişkeni ortaya çıkarmaktadır. Politika yapıcıların bu değişkenleri göz önünde bulundurarak sağlık okuryazarlığının geliştirilmesi amacıyla sağlık ve eğitim politikalarında yapacakları düzenlemeler ve yenilikler sağlık okuryazarlığının gelişmesine katkı sağlayabilecektir. Yapılacak bu değişimler sağlık sisteminde sunulan hizmetlerin kalite ve verimliğinde artışa sebep olabilir. Sağlık okuryazarlığının geliştirilmesi sadece sağlık sisteminin sorumluluğuna bırakılmamalıdır. Sağlık okuryazarlığı toplumdaki sosyokültürel ortam ve ekonomik şartlardan etkilenir. Dolayısıyla toplumun, politika yapıcıların, bireylerin, sağlık kuruluşlarının ve sağlık personellerinin bu alanda aldıkları sorumluluk ve becerilerin geliştirilmesi sürdürülebilir bir sağlık sistemi için oldukça önemlidir.