Sağlık sektöründe etkili kaynak kullanımı: Malzeme akış maliyet muhasebesi ve sürdürülebilir başarı ölçüm kartı uygulaması

Sağlık hizmetlerinde artan maliyet baskısı, kaynak kullanım verimliliğinin artırılmasını ve atığa dayalı maliyetlerin azaltılmasını hedefleyen yenilikçi stratejik maliyet yönetimi yaklaşımlarına olan ihtiyacı giderek daha belirgin hâle getirmektedir. Bu çerçevede, söz konusu çalışma, biyokimya laboratuvarı süreçlerinde Malzeme Akış Maliyet Muhasebesi (MAMM) ile Sürdürülebilir Başarı Ölçüm Kartı (SBÖK) yöntemlerinin entegrasyonunu sağlayarak, Sürdürülebilir Maliyet Yönetimi (SMY) uygulamalarının sağlık sektörüne özgü bir modelle değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında, 2023 yılına ait biyokimya laboratuvarına ilişkin 603.835 numuneye dayalı olarak gerçekleştirilen toplam 3.617.294 test verisi kullanılarak, malzeme, enerji, sistem ve atık maliyetleri ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Malzeme kullanımına ilişkin üç farklı senaryo (Varsayım I, II, III) geliştirilmiş, bu senaryolar doğrultusunda test tekrarları, malzeme kayıpları, atık oluşumu ve maliyet dağılımları karşılaştırılmıştır. Yapılan uygulama sonucunda; malzeme israfında %20-25 azalma, atık miktarında %75'e varan düşüş, test tekrarlarında %25 oranında azalma, karbon ayak izinde %23 azalma ve toplamda 6,1 milyon TL maliyet tasarrufu sağlandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte, SBÖK performans ölçüm aracı ile maliyet yönetimi sonuçları finansal, müşteri, iç süreç, öğrenme-gelişim, çevre ve sosyal boyutlarda değerlendirilmiş; hasta memnuniyetinde artış, iş kazalarında azalma ve hizmet sürelerinde iyileşme gibi pozitif çıktılar elde edilmiştir. Çalışma sonucunda, MAMM ve SBÖK yöntemlerinin birlikte uygulanmasının sağlık hizmetlerinde maliyet etkinliği, operasyonel verimlilik ve sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmada güçlü bir yönetim modeli sunduğu ortaya konulmuştur. Bu modelin, sadece biyokimya laboratuvarlarıyla sınırlı kalmayıp, diğer sağlık hizmet birimlerinde de uygulanabilir nitelikte olduğu önerilmektedir. Çalışma, maliyetlerin izlenmesi, kayıp ve atıkların görünür hale getirilmesi, finansal unsurların yanı sıra operasyonel etkinlik ve hasta memnuniyeti gibi faktörleri içeren kapsamlı bir değerlendirme modeli oluşturulması ve böylece bütçeleme, performans ölçümü ve stratejik planlamaya yönelik yönetsel kararların desteklenmesi açısından uygulamaya katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca çalışmanın sağlık sektörüne özgü olması ve mevcut durumu yansıtan ayrıntılı literatür içermesi yönünden bilimsel alana da katkı sağlayabilecektir. Gelecek çalışmaların, veri standardizasyonu ve otomasyon entegrasyonu üzerine yoğunlaşması, sağlık sektörüne özgü sürdürülebilir maliyet yönetim modelleri için temel oluşturacaktır.