Savunma harcamaları ve ekonomik göstergeler arasındaki nedensellik ilişkisi: Türkiye örneği (1980-2023)

Savunma harcamaları, ülkelerin güvenlik ve istikrarını sağlamak amacıyla yaptıkları harcamalardır. Tarih boyunca askeri güç, devletlerin meşruiyetinin en temel göstergelerinden biri olmuştur. Günümüzde artan küresel tehditler ve bölgesel çatışmalar, ülkeleri ekonomik kaygı gözetmeksizin savunma harcamalarını arttırmaya yöneltmektedir. Türkiye'nin jeopolitik konumu, savunma ihtiyacını yüksek kılmakta; ülke, savunma alanında hem ihracatçı hem de ithalatçı bir konumda bulunmaktadır. Bu nedenle savunma harcamalarının ekonomik etkilerinin incelenmesi önem taşımaktadır. Bu çalışma üç bölümden ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Birinci bölümde, savunma kavramı, savunma sanayinin yapısı ve savunma harcamaları kavramsal çerçevede ele alınacaktır. İkinci bölümde, Osmanlı Devleti'nden günümüze Türkiye'nin savunma harcamalarının tarihsel gelişimi, savunma harcamalarının dünya genelindeki seyri ve bu harcamaların ekonomik etkileri incelenecektir. Üçüncü bölümde ise, Türkiye'de 1980-2023 yılları arasında gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH), askeri harcamalar, dış ticaret hacmi ve sabit sermaye yatırımları arasındaki uzun ve kısa dönem ilişkiler Johansen-Juselius Eşbütünleşme Testi ve Vektör Hata Düzeltme Modeli (VECM) aracılığıyla analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, değişkenler arasında iki adet eşbütünleşme ilişkisinin varlığını göstermektedir. Uzun dönem analiz sonuçlarına göre, savunma harcamaları ile dış ticaret hacmi arasında pozitif; sabit sermaye yatırımları ile savunma harcamaları arasında ise negatif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Buna karşın, GSYH ile savunma harcamaları arasındaki ilişki uzun dönemde istatistiksel olarak anlamlı bulunamamıştır. VECM temelli nedensellik analizinden elde edilen bulgular, savunma harcamaları ile diğer ekonomik göstergeler arasında uzun dönemde anlamlı bir nedensellik ilişkisi bulunduğunu, ancak kısa dönemde herhangi bir nedensellik ilişkisine rastlanmadığını ortaya koymaktadır.