Savunma sanayiinde büyük veri analitiğinin kullanıldığı yapay zeka tabanlı nesne tanıma sistemlerinin hukuken değerlendirilmesi

ÖZET Günümüzde savunma sanayiinde yapay zeka ve büyük veri tabanlı nesne tanıma sistemleri, savaş stratejilerinden siber güvenliğe kadar birçok alanda kritik rol oynamaktadır. Ancak, bu sistemlerin hukuki statüsü, kişisel veri güvenliği, etik boyutları ve sorumluluk rejimleri yeterince net değildir. Yapay zeka tabanlı sistemlerin karar alma süreçlerine insan müdahalesinin sınırlı olması, bu sistemlerin yol açabileceği hukuki ve cezai sorumlulukların nasıl belirleneceği konusunda tartışmaları beraberinde getirmiştir. Bu tezde, savunma sanayiinde büyük veri ve yapay zeka destekli nesne tanıma sistemlerinin hukuki değerlendirmesi yapılmış, Türk Borçlar Kanunu (TBK), Türk Ceza Kanunu (TCK), Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu, Avrupa Birliği Yapay Zeka Regülasyonları, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ve Genel Veri Koruma Regülasyonu (GDPR) çerçevesinde kapsamlı bir analiz sunulmuştur. TBK açısından yapay zeka sistemlerinin sebep olduğu zararların hangi hukuki rejime tabi olacağı belirsizliğini korumaktadır. Tezde, haksız fiil, sözleşmeye aykırılık ve tehlike sorumluluğu ilkeleri ışığında yapay zeka tabanlı nesne tanıma sistemlerinin sorumluluk rejimi tartışılmıştır. Öngörülebilir zararlar açısından üretici, kullanıcı ve idare arasındaki hukuki yükümlülüklerin paylaşımı incelenmiştir. Öngörülemeyen zararlar için ise sigorta ve fon sistemleri oluşturulması önerilmektedir. Yapay zeka tabanlı nesne tanıma sistemleri, otomatik karar alma süreçleri ile hedef tespiti ve askeri operasyonların yönlendirilmesi gibi görevlerde kullanılmaktadır. Cezai sorumluluk açısından, bu sistemlerin işlediği suçlardan kim sorumlu tutulacaktır? sorusu, uluslararası hukukta önemli bir tartışma konusudur. İnsansız sistemlerin yol açtığı suçlarda kasıt, ihmal ve ağır ihmal kavramları nasıl değerlendirilecektir? Bu tez, yapay zeka sistemlerinin işlediği fiillerde insan faktörünün etkisini analiz ederek, suçun faili olarak geliştirici, operatör veya askeri karar alıcıların sorumluluğunun nasıl şekilleneceğini tartışmaktadır. Ayrıca, uluslararası savaş hukukunda özerk silah sistemlerinin sorumluluğu konusundaki güncel yaklaşımlar incelenmiştir. Yapay zeka tabanlı sistemler, Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu açısından değerlendirildiğinde, "güvenli ürün" olarak nitelendirilebilir mi? sorusu önem kazanmaktadır. Askeri yapay zeka sistemlerinin test süreçleri, güvenlik standartları ve denetim mekanizmaları üzerinde durulmuş, yapay zeka tabanlı nesne tanıma sistemlerinin sertifikasyon süreci nasıl olmalıdır? sorusuna yanıt aranmıştır. Avrupa Birliği (AB), "Yapay Zeka Yasası" ile yapay zeka sistemlerinin hukuki çerçevesini belirlemeye çalışmaktadır. Ancak, bu düzenlemeler savunma sanayii bağlamında ne kadar uygulanabilir? Tezde, AB'nin "yüksek riskli yapay zeka" tanımı, bu tanımın askeri sistemlere uygulanabilirliği ve AB ilkelerinin Türk savunma sanayiine etkileri analiz edilmiştir. Türkiye'nin doğrudan AB mevzuatına uyum sağlamak yerine, kendi ulusal güvenliğini önceleyen özel bir düzenleme geliştirmesi gerektiği vurgulanmıştır. Yapay zeka tabanlı nesne tanıma sistemleri, kişisel veri güvenliği açısından önemli riskler taşımaktadır. Savunma sanayiinde kullanılan yüz tanıma sistemleri, istihbarat analizleri ve büyük veri tabanları, KVKK ve GDPR ile nasıl uyumlu hale getirilebilir? Tezde, KVKK'nin 6698 sayılı Kanun çerçevesinde kişisel veri işleme süreçlerine etkisi, GDPR'deki "unutulma hakkı" ve "şeffaflık ilkeleri" ile yapay zeka sistemlerinin uyumluluğu analiz edilmiştir. Özellikle, büyük veri tabanları ile yapay zeka destekli gözetim sistemlerinin kişisel verilerin korunması açısından oluşturduğu riskler ve hukuki yükümlülükler değerlendirilmiştir. Tez, yarı-yapılandırılmış görüşme, literatür taraması ve normatif hukuk metodolojisi kullanarak savunma sanayiinde yapay zeka sistemlerinin hukuki statüsünü belirlemeye yönelik somut çözüm önerileri sunmaktadır. Tez kapsamında yapılan saha çalışmaları ve uzman görüşmeleri neticesinde, savunma sanayinde kullanılan yapay zeka sistemlerinin hukuki sorumluluk rejiminin belirlenmesi, cezai sorumluluk açısından açık hükümler getirilmesi ve ürün güvenliği açısından denetim süreçlerinin netleştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Savunma sanayii özelinde yüksek riskli yapay zeka sistemleri bağlamında, etik ilkeler, veri güvenliği ve yüz tanıma gibi biyometrik veri işleme pratikleri incelenmiş ve bu alanlardaki mevcut düzenlemelerin eksiklikleri tespit edilmiştir. Bu doğrultuda, aşağıdaki çözüm önerileri sunulmuştur: ● Öngörülebilir zararlar için sorumluluk kriterleri belirlenmeli, öngörülemeyen zararlar için tazmin fonları oluşturulmalıdır. ● Yapay zeka sistemlerinin savaş suçlarına veya insan hakları ihlallerine sebep olması durumunda cezai sorumluluk rejimi güncellenmelidir. ● Türkiye, AB yapay zeka regülasyonlarına doğrudan uyum sağlamak yerine, savunma sanayiine özgü bir hukuki çerçeve oluşturmalıdır. ● KVKK ve GDPR ile büyük veri tabanlı nesne tanıma sistemlerinin uyumluluğu sağlanmalı, kişisel veri güvenliği açısından özel düzenlemeler getirilmelidir. ● Savunma sanayinde yapay zeka uygulamalarının hukuki statüsünü belirlemek için "Yapay Zeka Güvenliği ve Regülasyonu" başlıklı özel bir düzenleme oluşturulmalıdır. Bu çalışma, savunma sanayiinde yapay zeka kullanımının hukuki ve cezai sorumluluklarını belirleyerek, yapay zeka tabanlı nesne tanıma sistemlerinin regülasyon süreçlerine entegrasyonu konusunda hukuki çerçeve sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Savunma sanayii, büyük veri, yapay zeka, nesne tanıma sistemleri, hukuki sorumluluk, cezai sorumluluk, ürün güvenliği, AB yapay zeka regülasyonları, KVKK, GDPR, veri güvenliği, regülasyon teknolojileri.