Serebral anjiografi ve endovasküler girişim ile ilişkili baş ağrılarının sıklık ve özelliklerinin saptanması

Karotis arter aterosklerozu serebrovasküler olaylar ve bunlara bağlı ölüm ve sakatlıkların en önemli nedenlerinden biridir. Karotis arter hastalığı için ilk değerlendirmede tercih ultrasonografi olsa da altın standart serebral anjiografidir. DSA ilişkili komplikasyon oranı %0,5-2.3'tür. Baş ağrısı bu komplikasyonlar içinde %3 ile %51,2 gibi değişen oranlarda bildirilmiştir. Anjiografi sonrası baş ağrısı sık görülmesine rağmen yeterince araştırılmamış bir konudur. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği Sınıflamasında 3 çalışma baz alınarak anjiografi baş ağrısı kriterleri oluşturulmuştur bu nedenle genellikle ihmal edilir. Bu tez çalışmasında anjiografi sırasında ve sonrası ilk 24 saatte ve 7 günde baş ağrısının sıklığını ve özelliklerini değerlendirmeyi amaçladık. Çalışmamız serebral anjiografi yapılmış 139 hasta ve periferik anjiografi yapılmış 30 hastadan oluşan kontrol grubundan oluşmaktaydı. Hastalar işlem sonrası ilk 6 saat içinde görüldü. Yirmidört saat sonra ve 7 gün sonra telefonla arandı görüşmeye çağrıldı. Görüşmeye gelemeyen hastalardan telefon aracılığıyla bilgi alındı. Serebral anjiografi grubunda baş ağrısı, işlem sırasında 10 (%7,2) hastada, ilk 24 saatte 26 (%18,7) hastada, ilk 1 hafta içinde 19 (%13,7) hastada görüldü. Serebral anjiografi grubunda işlem sırasında baş ağrısı daima kontrast madde verilirken görüldü. Hemen daima kateterize edilen arter sulama alanında sıkıştırıcı ve/veya zonklayıcı karakterde orta şiddette 30 dk dan az süreli ve genelde bulantı fotofobi veya fonofobinin görülmediği bir baş ağrısı şeklindeydi. İşlem sırasında baş ağrısı görülen hastaların %80'inin özgeçmişinde premorbid baş ağrısı öyküsü vardı ancak işlem sırasında gelişen baş ağrısı premorbid baş ağrısından farklı bir baş ağrısı idi. İşlem sırasında baş ağrısı gelişmesi ile stenoz derecesi arasında negatif bir korelasyon vardı. 54 İşlemden sonraki ilk 24 saatte görülen baş ağrısı genellikle işlem sonrası 6±4 saatte gelişmektedir. Süresi ortalama 3±3 saat kadardır. Baş ağrısı orta şiddette, zonklayıcı karakterde daima işlem yapılan arterin sulama alanına uyan ipsilateral ya da bilateral görüldü. Bulantı %40, fotofobi %15 sonofobi ise %25 hastada görüldü fiziksel aktivite ile baş ağrısında artış izlenmedi. Premorbid baş ağrısı olanlarda özellikle de migrenli kişilerde işlem sonrası ilk 24 saatte baş ağrısı daha sık görüldü. Premorbid baş ağrısı olan vakaların yarıdan fazlasında baş ağrısı, premorbid baş ağrısından farklı özellikler göstermekteydi İşlem sonrası 1-7 gün arasında görülen baş ağrısı ortalama 3±1,4 günde görüldü. Bir saatten kısa süreli, şiddetli veya orta şiddette genelde zonklayıcı daha seyrek sıkıştırıcı vasıfta jeneralize veya temporal/frontotemporal bölgeye lokalize görüldü. Bulantı işlem sonrası ilk 24 saatte baş ağrısı görülenlere göre daha seyrek oranda izlendi. Fotofobi ve sonofobi bu vakaların 1/5 ile 1/3 ünde görüldü. Fiziksel egzersizle baş ağrısında artış görülmedi. İşlem sonrası 1-7 gün arasında görülen baş ağrılarının %75'inde premorbid baş ağrısından farklı bir baş ağrısı görüldü. İşlem sonrası ilk 24 saatte ve 1-7 gün arasında görülen baş ağrıları benzer özellikler göstermektedir. Ancak işlem esnasında görülen baş ağrısı daha farklı özelliklere sahipti. Bizim çalışmamızda işlem sırasında görülen baş ağrısı anjiografiden çok kontrast madde ile ilişkili bir baş ağrısı gibi görünmektedir Biz anjiografi ile ilişkili baş ağrısı görülme sıklığını literatür ile benzer oranlarda bulduk. Anjiografi ile ilişkili iki farklı tipte baş ağrısı olduğunu ve işlem sırasında görülen ağrının sadece kontrast madde ile ilişkili olduğunu düşünmekteyiz. Bu iki baş ağrısı, çok az çalışmalara dayanan ICHD-3 anjiografi baş ağrısı kriterlerine uymayan bir baş ağrısıdır. Literatür ve bizim çalışmamızın sonuçları ışığında kriterlerin revize edilmesi ve anjiyografi ile ilgili baş ağrısının iki farklı olasılığının araştırılması gerektiğini önermekteyiz. Anahtar kelimeler: Anjiografi, baş ağrısı, kontrast madde, migren