Seyyahların gözüyle Ağrı

Seyahatnameler bir diğer adıyla gezi yazıları ziyaret edilen bölgeler hakkında elde edilen bilgi, deneyim ve izlenimleri, aktarılmaya değer peyzajları kayıt altına almak amacıyla yazılan hatıra niteliğindeki yazılardır. Seyyahların gözlemlerini, tecrübelerini ve dönemin yapısına ilişkin bilgileri çeşitli şekillerde tasvirleyerek yazıya dökmeleri, söz konusu bölgeye ve döneme ilişkin birçok bilgi sunmaktadır. Dolayısıyla seyahatnamelerin incelenmesi, seyyahların görüşlerinden söz konusu araştırma bölgeleri hakkında bilgi edinilmesi noktasında önem arz etmektedir. Araştırmanın amacı Ağrı ve çevresini farklı dönemlerde ziyaret etmiş seyyahların, seyahatnameleri ışığında bölgenin eski dönemlerdeki fiziki coğrafya ve sosyo kültürel durumuna ilişkin bilgiler edinmek ve seyyahların bölgeye yönelik bakış açılarını tanımaktır. Bu amaç doğrultusunda Ağrı ve çevresini ziyaret eden seyyahların eserlerinin Türkçeye çevirisi yapılan veya İngilizce olan on altı seyahatname örneklem olarak değerlendirilmiştir. Bu seyahatnameler nitel araştırma yöntemleri ile ele alınmış ve doküman analizi ile incelenmiştir. Bölgeyi ziyaret eden seyyahların yoğun olarak ilgi gösterdikleri alanlar belirlenerek en çok rağbet gören Ağrı Dağı ve çevresi çalışmanın bel kemiğini oluşturmuştur. Ayrıca kodlamalar yapılarak seyyahların Ağrı Dağı, topoğrafya, klimatoloji, kültürel özellikler ve ekonomik özellikler gibi dönemle ilgili gözlemleri ayrı ayrı ele alınmıştır. Yapılan değerlendirmeler sonucunda bölgeyi ziyaret eden seyyahların her ne kadar farklı amaçlarla gelmiş olsalar dahi özellikle Gayrimüslim olanların amaçlarının kutsal olarak gördükleri Ağrı Dağı'na tırmanarak, Nuh Peygamberin gemisinin kalıntılarını görebilmek arzusu olduğu tespit edilmiştir. Seyahatnamelerden elde verilen sonuçlar içerisinde uzun yıllar boyunca farklı etnik kökene sahip toplumların bölgede bir arada yaşam sürdüğü, zengin bir bölge olup ticari faaliyetlerin yoğun olduğu, tarımsal üretim ve hayvancılık yapıldığı, canlı çeşitliliğinin ise süreç içerisinde oldukça farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Seyyah, Seyahatname, Ağrı, Kültür, Ağrı Dağı, Türkiye.