The intangible within tangible: Conservation of architectural heritage as a locus of memory, the case of Ankara Ulucanlar prison

Mimari mirasın somut olmayan boyutuna odaklanan bu tez, miras alanlarının koruma süreçlerinde hafızanın nasıl korunacağı ve aktarılacağı sorusundan yola çıkmaktadır. Bu soruya yönelik bir sorgulama, fiziksel özelliklerinden ziyade bellek değeriyle öne çıkan 'hafıza mekânları' özelinde ayrı bir önem kazanır. Hafıza mekânları, "vicdan mekânları" olarak adlandırılan travmatik anılarla ilişkili kabullenmesi "zor miras" alanlarını da kapsar. "Hafıza mekânları" ve "vicdan mekânları", kültürel miras çalışmalarında 21. yüzyılın başından itibaren ilgi konusu haline gelen nispeten yeni miras alanı kategorileridir. Bu çalışma, ilk olarak, hafıza kavramının önce kendisine ve daha sonra yer ve mimari mirasla olan ilişkisine dair kuramsal bir araştırma yürütür. Bu kuramsal araştırmaya dayanarak, özellikle mimari hafıza mekânlarını yorumlama ve koruma süreçlerinde sahip oldukları somut olmayan sembolik içerikleriyle birlikte bir "bellek mahali" olarak korunmasına yönelik, yere ilişkin hafızayı analiz etmek ve sürdürmek için uygun yöntemleri ve dikkate alınması gereken ilkeleri tanımlayan bir çerçeve sunar. Sonrasında, bir vicdan mekânı olan Ankara Ulucanlar Merkez Kapalı Cezaevi örneğinde, cezaevine ait toplanan hatıraları sunulan çerçevede tanımlanan yöntemler doğrultusunda inceler ve eski siyasi mahkûmların perspektifinden cezaevinin "genel bellek-imgesi"ni oluşturur. Bu imgenin kendisi anıların dağılımı ve yoğunluğuyla birlikte belirli yerlerin hafızalardaki süreklilik derinliğini görselleştirir ve grup için sembolik ağırlığı olan tekil kristalize olmuş bellek-imgelerini işaret eder; böylece, hapishanenin soyut sembolik içeriğini, fizikselliğiyle ilişkili olarak değerlendirmenin de bir aracı olarak ortaya çıkar.