Sosyal bilgiler ders kitaplarında düşünmeyi engelleyen dil yanlışlarının belirlenmesi

Dil, düşünmenin en önemli aracı konumunda, düşünmeyi geliştiren bir faktör olarak değerlendirilmektedir. Nitekim Sosyal Bilgiler Programı'nın kazandırılması gereken beceriler sıralamasında ilk sırayı, Türkçenin düzgün kullanımı almaktadır. Bu nedenle sosyal bilgiler eğitiminin bu beceriyi kazandırır şekilde yapılandırılması gerekir. Sosyal bilgiler eğitiminde kullanılan araçlardan en önemlilerinden birini ders kitapları oluşturmakta olup bu ders kitapları, uzun bir süreç ve titiz bir çalışma ile programın amaçlarını en iyi şekilde vurgular nitelikte hazırlanmalıdır. Kitapların, öğretmen ve öğrencilere örnek olması, üstelik yazılı ve kalıcı bir kaynak olması nedeniyle programın amaçlarına aykırı hatalar barındırmaması gerekir. Bu durumdan hareketle araştırmada, ilköğretim okullarında Millî Eğitim Bakanlığı TTKB tarafından okutulmak üzere kabul edilmiş sosyal bilgiler yazılı materyallerinden olan ders kitaplarında yer alan düşünmeyi engelleyen dil ve anlatım yanlışlarının tespiti amaçlanmıştır. Araştırma nitel bir çalışmadır. Bu doğrultuda araştırmanın verilerini, 2016-2017 eğitim öğretim döneminde Millî Eğitim Bakanlığı TTKB tarafından beş yıl süreyle okutulmak üzere kabul edilmiş, sosyal bilgiler öğrencilerinin muhatap olduğu, temel eğitimin ikinci kademesinde yer alan 5, 6 ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarından Aksaray ilinde dağıtılanlar oluşturmaktadır. Araştırmada ders kitapları üzerinden doküman analizi yapılarak sonuçlara ulaşılmıştır. Ders kitaplarının analizinde düşünmeyi engelleyen dil yanlışları; anlatım bozuklukları (anlamsal ve yapısal), yazım kurallarına aykırılık ve noktalama işaretlerinin yanlış kullanımı başlıkları altında ele alınmıştır. İncelenen üç ders kitabının dil ve anlatım konusunda sorunlu oldukları, kitaplardaki kavramların yerli yerinde kullanılmadığı görülmüştür. Ders kitaplarında toplam 100 yanlış tespit edilmiş olup yanlış kullanımların doğru biçimleri gösterilmiş ve yanlışlığın nedenleri üzerinde durulmuştur. Çalışmanın örneklemini teşkil eden söz konusu ders kitaplarında çok fazla dil yanlışının tespit edilmesiyle, kitapların yazımında dilin güzelliklerini ortaya koymakta yeterince özen gösterilmediği görülmüştür. Araştırmada anlam ve kullanım bakımından anlaşmazlıklar olan kavramlara açıklık getirilerek düşünmenin yanlış yönlendirilmesi, çıkarımların yanlış yapılmasının engellenmesi gayesi ile yapılacak çalışmalara yardımcı olabilecek bir literatür ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sosyal bilgiler ders kitaplarının son tetkiklerle daha uygun hale getirilerek düşünmeyi engelleyen dil yanlışlarından arındırıldığı bulgusuna ulaşılmıştır.