Sosyal bilgiler dersi öğretim programı ve ders kitaplarında tarihi metinlerin değerler açısından incelenmesi

Tarihi metinler, öğrencilerin ulusal ve evrensel değerleri öğrenmesine katkı sağlayarak kültür aktarımını kolaylaştırır niteliktedir. Geçmiş yaşam tecrübelerini bu güne taşıyarak öğrencilere geçmişin değerleri ile bugünün değerlerini karşılaştırma fırsatı sunabilmektedir. Öğrenciler tarihi metinler aracılığı ile geçmişteki kişilerin yaşam tecrübelerinden değer çıkarımları yapabilir. Bu noktada tarihi metinlerin ders kitaplarına yansıtılması öz değerlerimizin öğrencilere tanıtılması açısından son derece önemlidir. Bu görüşe istinaden araştırmanın temel amacı, sosyal bilgiler ders kitaplarının "Kültür ve Miras" öğrenme alanında tarihi metinlerin (seyahatname, destan ve yazıt) değerler açısından incelenmesidir. Nitel araştırma yaklaşımlarından biri olan durum çalışması ile tasarlanan araştırmada, sosyal bilgiler dersi kitapları, seyahatname, destan ve yazıt türü tarihi metinlerin tespitine yönelik incelenmiştir. Doküman incelemesi kapsamında tespit edilen tarihi metinlerde bulunan ifadeler sosyal bilgiler dersi öğretim programı değerleri bağlamında betimsel analiz yoluyla çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda: Seyahatname türü tarihi metinlere 5 ve 7.sınıf, destan ve yazıt türü tarihi metinlere ise 5 ve 6. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında rastlanılmıştır. Tespit edilen tarihi metinlerde yer alan ifadeler içerisinde bulunan değerler ile sosyal bilgiler dersi öğretim programı değerlerinin büyük oranda örtüştüğü gözlenmiştir. Öyle ki, sosyal bilgiler dersi öğretim programının on sekiz değerinden "tasarruf" değeri hariç geriye kalan on yedi değere (aile birliğine önem verme, saygı, adalet, eşitlik, bağımsızlık, barış, bilimsellik, çalışkanlık, dayanışma, duyarlılık (kültürel mirasa), dürüstlük, estetik, özgürlük, saygı, sevgi, vatanseverlik, yardımseverlik ve sorumluluk) karşılık gelecek ifadeler tarihi metinlerde geçmektedir. Ders kitaplarında seyahatnamelerden Türk kültür unsurlarını tanıtmada yararlanılmıştır. Türklerin yardımsever, cömert ve saygılı ve dürüstlük özelliklerinin öne çıktığı ifadelerin yanı sıra Osmanlı görsel sanatları, el sanatları, mimari yapıları, hamam kültürü, kahve kültürü, Ramazan Bayramı kutlamaları, düğün törenleri ve yeme- içme kültürü de tarihi metinler aracılığı ile öğrencilere tanıtılmıştır. Dört ayrı Türk destanından (Oğuz Kağan, Ergenekon, Türeyiş ve Göç) kesitlerin yer aldığı destan türü tarihi metinlerde; dayanışma, saygı, adalet, eşitlik, aile birliğine önem verme, sevgi, yardımseverlik, bilimsellik, bağımsızlık, özgürlük değerleri ile ilişkili ifadeler yer almaktadır. Orhun Yazıtlarından (Kül Tigin ve Bilge Kağan) yer verilen kesitlerde ise vatanseverlik, bağımsızlık, çalışkanlık değerleri öne çıkmıştır. Bu sonuçlara göre; sosyal bilgiler dersi öğretim programı "Kültür ve Miras" öğrenme alanında yer verilen seyahatname, destan ve yazıt türü tarihi metinler ders kitaplarına yansıtılmıştır. Tarihi metinlerden ders kitaplarına seçilen kesitler sosyal bilgiler dersi öğretim programı değerlerini karşılamaktadır.