Sosyal bilgiler dersinde artırılmış gerçeklik temelli öğrenme ortamının öğrencilerin akademik başarısına ve öğrenmenin kalıcılığına etkisinin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı sosyal bilgiler dersinde 5. sınıfta afetler ve çevre sorunları konusunda artırılmış gerçeklik (AR) öğrenme ortamının kullanılarak uygulamanın etkililiğini, kalıcılığını sınamak ve öğrencilerin akademik başarısına etkisini ölçmektir. Afetler hem dünyada hem de ülkemizde insan hayatını etkileyen ve dünyanın oluşumundan bu yana süren doğa olaylarıdır. Afetlere hazırlıklı olmak Türkiye gibi afet bölgesinde bulunan ülkeler için oldukça önemlidir. Bu konuda afet eğitimi almamış öğrencilerin afet öncesi ve afet sonrası davranışları bilinçsiz olabilmektedir. Öğrencilerin afetler ve çevre sorunlarında deneyim kazanmaları için artırılmış gerçeklik teknolojisi önemli bir fırsat yaratabilmektedir. Öğrencileri eğitim araçları ile afet deneyimi kazandırmanın etkililiğini sınamak amacıyla yapılan bu araştırmanın karma yöntem olarak yürütülmesi planlanmıştır. Açımlayıcı sıralı karma yöntem ile tasarlanan araştırmanın nicel boyutu önce yürütülmüş, nitel boyutu ise temelde nicel verileri açıklamaya odaklanarak planlanmıştır. Uygulamanın etkililiği ön-test ve son-test eşitlenmiş kontrol gruplu yarı deneysel desen olarak tasarlanan nicel kısım ile istatistiki olarak incelenmiş, nitel kısmında ise araştırma sürecine dair öğrenci görüşleri ile betimleme yapılması için durum çalışması tercih edilmiştir. Araştırmanın deneysel olarak yapılması o çalışmanın neden-sonuç durumunu gösterebilmeyi ve bu durumun aynı şartlarda genellenebilme kabiliyetini ifade eder. Çalışma Bartın ilinde bulunan bir ortaokulda 5. Sınıfta öğrenim gören 22'si deney, 22'si kontrol grubunda 44 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Deney grubunda bulunan öğrencilerle AG temelli öğrenme ortamı ile süreç yürütülürken, kontrol grubunda bulunan öğrenciler öğretmenleri ile ve mevcut öğretim programı ile derslerini işlemeye devam etmişlerdir. AG temelli öğretim ortamının uygulama aşaması 2021-2022 öğretim yılında haftalık 3 ders, toplam 9 ders saati ile 3 haftada yürütülmüştür. Araştırma sürecindeki verilerin elde edilmesi amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen rubriklerden, başarı testinden, ders içi değerlendirme etkinliklerinden ve nitel verilerin elde edilmesinde yarı yapılandırılmış görüşme formundan yararlanılmıştır. Akademik başarı testinin geliştirilme çalışmaları, uygulama yapılan okulda konuyu daha önce görmüş olan 6. Sınıf ve konuyu hiç görmemiş olan 4. Sınıf öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Nitel verilerin toplanması için araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formunun uzman görüşü alınarak geçerliği sağlanmıştır. Akademik başarıyı ölçmek amacıyla hazırlanan test deney ve kontrol grubu öğrencilerine ön-test, son-test ve kalıcılık testi olarak yapılmıştır. Erişilen bulguların istatistiki analizi için Mann Whitney-U ve Wilcoxon testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analiz aşamasında ise içerik analizi ve betimsel analiz kullanılmıştır. Tümevarım tekniği kullanılarak, veriler kodlandıktan sonra alt tema ve temalar elde edilmiştir. Oluşturulan temalar ve alt temalar sıklıklarına göre yorumlanmıştır. Araştırmanın nicel bulgularına göre deney grubu öğrencilerine uygulanan AG destekli öğretim süreci öğrencilerin akademik başarısını arttırmak için faydalı olmuş; güncel öğretim programı ise kontrol grubunda yer alan öğrencilerin akademik başarısında bir değişiklik yaratmamıştır. Deney ve kontrol grubunda yer alan öğrencilerin kalıcılık testi puanları arasında ise deney grubu açısından anlamlı fark bulunmuştur. Nitel bulgulara göre katılımcı öğrenciler görüşlerini artırılmış gerçeklik ve eğitim, afet eğitimi kazanımları, bölgesel afetler ve sel afeti başlıklı dört temada sunmuşlardır. Genel olarak yorumlandığında AG uygulamalarının öğrencilerin akademik başarısında etkili olduğu, sanal deneyim yaşatması ile gerçekçi olduğu, bölgelerindeki afet tehditlerine karşı farkındalıklarını artırdığı, sel afeti hakkında bilinçlendikleri öğrenci görüşleri ile tespit edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre AG destekli öğretim süreçlerinin kapsamının genişletilerek gerekli çalışmaların yapılması, derslerde deneyim yoluyla yaşayarak öğrenme sağlayan AG destekli öğretim ortamının tercih edilmesi, özellikle afet eğitiminde tehlikesiz tecrübe yaşatması ile kalıcı öğrenme sağlayan AG destekli öğretimin kullanımının yaygınlaştırılması önerilebilir. Anahtar Kelimeler: Afet, artırılmış gerçeklik, coğrafya, çevre eğitimi, sosyal bilgiler.