Stadyumların neoliberal dönüşümüne müşterekler perspektifinden bakmak: Trabzon örneği

Devletin yönettiği, kitle sporlarıyla desteklenen ve herkes için bir serbest zaman aktivitesi olma özellikleriyle spor, 2000'lerden itibaren etkisi artan neoliberal politikalarla karşılaşmaya dayanan seyir sporları ve bu sporları sergileyen sporcuların yörüngesinde dönen çoğunlukların izlediği, azınlıkların gerçekleştirdiği ticari endüstriyel bir iş koluna dönüşmüştür. Bu kapsamda, Türkiye'de sporun geliştirilmesi ve herkese ulaştırılması görevi, mevzuatta ve kalkınma planlarında devlet tarafından gerçekleştirilmesi gereken bir hizmet olarak görülmesine rağmen ikincil plana atılmıştır. Bu süreç tüm spor tesislerinde bir dönüşüme yol açmış, kıt kaynakların büyük kısmının bir seyir sporu olan futbolun sergilendiği itibar mekanları haline gelen devasa stadyumların yapımına aktarılmasıyla sonuçlanmıştır. Özellikle 2000 yılı sonrasında neoliberal politikalar ve sporun endüstrileşmesi sonucu inşa edilen bu büyük stadyumlar; kentsel gelişmenin yönünü belirleyen, içinde barındırdığı çeşitli ticari kullanımlarla yeni bir merkez oluşturan güçlü kamu yatırımları olmuştur. Yine benzer şekilde eski stadyumların yıkılması sonucu oluşan kentsel boşlukların akıbeti ise büyük tartışmalara konu olmuş, önemli ölçüde kentsel ranta kurban edilmiştir. Çalışma kapsamında ülkemiz mevzuatındaki ve kalkınma planlarındaki sporun herkese ulaştırılması hedefine rağmen yaşanan başarısızlık, sporun müşterek kimliğinin tanınmaması ve söz konusu politikalar sonucunda endüstriyel bir iş kolu haline gelmesiyle ilişkilendirilmiştir. İlk olarak ülke genelinde 19 ilden toplam 20 stadyumun dönüşüm süreci internet kaynaklarından elde edilen veriler ve uydu görüntüleri kapsamında incelenmiştir. Sonrasında ise özelde Trabzon ilinde yaşanan dönüşüm; planlama süreci, kent aktörleri ve kullanıcıları kapsamında sporun müşterek kimliğiyle ilişkilendirilerek irdelenmiştir. Sonuç olarak, spor alanlarının daha fazla kullanıcıya, daha eşit bir biçimde ulaştırılması hedefli öneriler geliştirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Spor, Stadyum, Müşterekler, Neoliberal Politikalar, Trabzon