İnsani yardım malzemelerinin dağıtımı için ortak tesis yerinin belirlenmesinde tedarikçi seçimi ve işbirliği

Doğal afet lojistiği, afet döngüsü içerisinde temel olarak üç safhadan oluşmaktadır. Bunlar sırası ile afet öncesi, afet sırası ve afet sonrası safhalardır. Tedarikçi seçimi ve işbirliği, afet sırasında ortaya çıkabilecek zorlukların aşılması için afet öncesi safhada yapılması gereken en önemli faaliyetlerden bir tanesidir. Geçmiş tecrübelerin de gösterdiği gibi bu süreç içerisinde hükümetler afet lojistiğinde tek başına başarı gösterememişlerdir. Bu çalışmanın ana amacı, belirlenmiş kriterlere göre afet öncesi safhada en uygun tedarikçinin seçilmesidir. Bu çalışmada en uygun tedarikçinin seçilmesinde İstanbul Anadolu yakası vaka çalışmasına esas bölge olarak incelenmiştir. Bu çalışma esas olarak üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Türkiye Cumhuriyeti Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının ana yüklenicisi durumunda bulunan Alternatif Lojistik firmasının farklı pozisyonlarında görev alan personelin katılımı ile doğal afet lojistiğinde görev alabilecek tedarikçileri seçmek için kriterler belirlenmiştir. Kriterler, literatür tarama, yüz yüze görüşme, beyin fırtınası yöntemleri kullanılarak seçilmiştir. Yapılan değerlendirme sonucunda 15 (on beş) adet kriter tespit edilmiştir. Kriterler arasındaki ilişkiyi tespit etmek ve önem sırasını belirlemek maksadı ile Yorumlayıcı Yapısal Modelleme (ISM) uygulanmış, 7 (yedi) adet kriterin diğer kriterler arasında daha önemli olduğu ve diğer kriterlere daha çok etki ettiği gözlemlenmiştir. İkinci bölümde, ilk bölümde görev alan personelin katılımı ile belirlenen 7 (yedi) kriterin tedarikçi seçiminde ağırlıklarını tespit etmek maksadıyla Analitik Ağ Süreci (ANP) yöntemi uygulanmış ve kriterlerin ağırlıkları tespit edilmiştir. Daha sonra aynı ekip tarafından çalışmaya esas olmak üzere vaka çalışmasının yapıldığı İstanbul Anadolu yakasında muhtemel 20 (yirmi) adet tedarikçi belirlenmiş, bu tedarikçiler, Analitik Ağ Süreci (ANP) yöntemi sonucunda belirlenmiş olan kriter ağırlıklarına göre puanlanmıştır. Puanlamanın sonucunda muhtemel tedarikçilerin seçim sıralaması tespit edilmiştir. Son bölümde, doğal afet lojistiği kapsamında tedarikçi seçimi ve iş birliği, matematiksel model kurulmak sureti ile çözülmüştür. Modelde 4 (dört) adet amaç fonksiyonu kullanılmıştır. Bunlar; Afet bölgesine ulaşan fazla/eksik yardım malzemelerinin etkisinin minimize edilmesi, afet bölgesinin kapsama alanının maksimize edilmesi, afet anında iş birliği yapılacak tedarikçiler ile birlikte açılacak olan ortak tesis yeri sayısının minimize edilmesi ve iş birliği yapılan tedarikçiler ile seçilmeyen diğer tedarikçilerin arasındaki mesafenin minimize edilmesidir. Oluşturulan matematiksel model Çok Amaçlı Genetik Algoritması (NSGA-II) uygulanarak çözülmüştür. Vaka çalışmasında çeşitli senaryolar ele alınmış, Çok Amaçlı Genetik Algoritması (NSGA-II) uygulanarak elde edilen ve Pareto optimumda bulunan sonuçlar, k ortalama ve kümeleme yöntemi uygulanarak kümeyi temsil edecek şekilde azaltılmıştır. Daha sonra ilk iki bölümde Çok Kriterli Karar Verme yöntemi ile elde edilen sonuçlar ile Çok Amaçlı Genetik Algoritması (NSGA-II) sonucunda çıkan sonuçlar belirlenen senaryolar kapsamında karşılaştırılmıştır. Bu kapsamda, Yorumlayıcı Yapısal Modelleme ve Analitik Ağ Süreci yöntemi sonucunda ortaya çıkan tedarikçi sıralamasında ilk 8 (sekiz) tedarikçi yüksek seviyede iş birliğine uyumlu, diğer 12 (on iki) tedarikçi ise normal seviyede iş birliğine uyumlu olarak kıymetlendirilmiştir. Senaryolar kapsamında Çok Amaçlı Genetik Algoritması (NSGA-II) uygulanarak elde edilen sonuçlar değerlendirildiğinde; doğal afetlere müdahale sırasında sadece yüksek seviyede iş birliğine uyumlu tedarikçiler seçilmesi durumunda bulunan sonuçlar Pareto optimumda yer almış, bunun dışındaki bütün senaryolarda bulunan değerler Pareto optimumda yer alamamıştır. Anahtar Kelimeler ⎯ Analitik Ağ Süreci (ANP), Doğal afet lojistiği, Yorumlayıcı Yapısal Modelleme (ISM), Tedarikçi seçimi, Çok Amaçlı Genetik Algoritması (NSGA-II), k ortalama kümeleme yöntemi.