Taberi'nin tefsirindeki Vehb B. Münebbih'e ait İsraili rivayetlerin değerlendirilmesi

Kur'an-ı Kerim indirildiği andan itibaren hayata yön veren ve beşer hayatına müdahil olan kutsal bir kitaptır. Ona verilen değer yalnızca görsel bir takım davranışları gerçekleştirmekle olmaz; anlama ve yorumlama faaliyetlerini diri tutmak sureti ile gerçekleşir. Bu faaliyetin canlı tutulduğu dönemlerde Müslümanlar vahyin anlaşılması ile ilgili usul ve kaideler geliştirmişler, Vahyin dilini asrın anlayışına sunmayı başarmışlar ve ondan gerektiği gibi istifade etmesini bilmşlerdir. Bugün insanlığın en genel anlamda vahiy ile ilgili sorunları; onu anlamaya yönelik doğru düşünme usulü geliştirememeleri ve yaşadığı asır çerçevesinde Kur'an-ı Kerim'i anlayamamalarıdır. Bu yüzden günümüz Müslümanları yaşadıkları çağa vahiy perspektifinden ışık tutmaları için geçmiş dönemin tecrübelerinden ve bilgiyi kullanma usullerinden istifade etmeleri gerekmektedir. Geçmiş dönemin bu donanımlarından istifade edebilme imkânına sahip olmak bize bir üslup kazandırmanın yanında düşünebilme yeteneğimizin de zinde tutulması demektir. Bu amaç çerçevesinde tarihçi ve müfessir İbn Cerir et-Taberi (ö.310-923)'nin Kur'an tefsiri "Câmi'u'l-Beyan an Te'vili Âyi'l-Kur'an" bağlamında konuyu ele alarak daha önce gayr-i müslim iken sonradan İslâm dinine girmiş şahıslara ait rivayetleri değerlendirip, kullanma sebebini anlamaya çalışacağız. Çünkü Taberi, başta Vehb b. Münebbih ve Ka'bu'l-Ahbar olmak üzere mühtedi ravilere ait bilgileri tefsirinde kullanmıştır. Onun tefsire kazandırdığı bu bilgiler sonraki dönemlerde İsrâilî bilgi olarak kabul edilmiş, hem Taberi'nin kendisi hakkında hem de kullandığı râviler hakkında tartışmalara yol açmış ve konuyu bambaşka bir zemine taşımıştır. Biz bu çalışmamızda Taberi tefsiri çerçevesinde konuyu inceleyip, Taberi'nin bu tür bilgileri tefsirinde kullanma sebeblerini öğrenebileceğimiz gibi, Vehb b. Münebbih'in bu konuda rivayetlere yaklaşım biçimini açıklamaya çalışacağız. Ayrıca bütün bu sebebler doğrultusunda Taberi'nin "Câmi'u'l-Beyan an Te'vili Âyi'l-Kur'an" adlı tefsirinde geçen Vehb b. Münebbih'e ait rivayetleri tahriç ederek onun tefsir ve Kur'an anlayışını ortaya koymaya çalışacağız.