Tahakküm ve tahakkümden kaçınma aygıtı olarak alegori

İnsanın kendisini ifade etme şekli, kaçınılmaz olarak içinde yaşadığı çevreden ve toplumsal koşullardan etkilenir. İnanç ve ideoloji gibi zihinsel örgütlenmeler sözün sadece içeriği değil aynı zamanda nasıl söylendiği üzerinde de belirleyici olur. Bu yüzdendir ki sanatçılar veya yazarlar genellikle başkalarının dünyayı daha net görmelerine yardım etmede, farkındalık ve dikkati odaklamada yeteneklidirler. Bunu, örüntüleri ifşa etmek suretiyle şeylerin derin anlamlarını ve bağlantılarını çeşitli anlatım teknikleriyle görünür kılarak yaparlar. Bu nedenle tarihsel koşulların ve dolayısıyla da tarihsel zorunlulukların değişiminin tanığı olan edebiyat tarihi, aynı zamanda anlatım tekniklerinin çağdan çağa değişmesinin tarihidir. Alegori, modernlik paradigmasının egemen hâle geldiği 19. yüzyıl öncesi geleneksel dünyanın baskın anlatım tekniğidir. Bu tez çalışmasında, alegorinin bir anlatım tekniği olarak icat ve imal edilişinin tarihsel koşulları incelenerek bu anlatım tekniğinin yapısal ve yapısökümcü örnekleri çözümlenip karşılaştırılmıştır. Bu amaç doğrultusunda, nitel araştırmanın yöntemlerinden biri olan gömülü teori yöntemi kullanılarak alegorinin neden bir anlatım tekniği olduğu araştırılmıştır, alegori ile alegori olmamasına rağmen literatürde sıklıkla alegori olarak anılan diğer anlatım teknikleri arasındaki farklılıklar tespit edilmiştir ve alegorinin tarihsel gelişim süreci incelenmiştir. Ayrıca yapısal alegori ile yapısökümcü alegori arasındaki farkları görünür kılmak üzere, William Golding tarafından yazılan Sineklerin Tanrısı romanında ve Yaşar Kemal'in Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca romanında alegorinin işlevi değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, alegoriye ilişkin özgün bir teorik çerçeve oluşturulmuştur. Aynı zamanda alegoriye ilişkin kategoriler üretilmiştir. Üstelik alegorinin bir anlatım tekniği, bir aygıt olarak değerlendirilmesi, onun tarihsel değişiminin de sebep-sonuç ilişkileri çerçevesinde anlaşılabilmesine katkıda bulunacaktır.