Tarihî kent koridorlarının yürünebilir mekânlar olarak ortaya çıkarılması: Trabzon örneği

Bu araştırmada Ortahisar/Trabzon'da bulunan tarihî kent koridorları için, koridor işlevine göre yürünebilirlik temelli bir planlama modeli sunulmuştur. Araştırma kapsamında tarihî koridorlar; Komnenos Hanedanlığı Dönemi (1204-1461), Osmanlı Devleti Dönemi (1461-1923) ve Türkiye Cumhuriyeti Erken Dönemi'ni (1923-1960) kapsayan 3 farklı süreçte incelenmiştir. Tarihî koridorların yürünebilir mekânlar olarak planlanması için ele alınması gereken ölçütleri saptamak için 597 katılımcıyla YT (Yürüme Tercih) Ölçeğini içeren bir halk anketi yürütülmüştür. Anketin analizi için kullanılan "Keşfedici Faktör Analizi" ile 21 ifade ve 8 faktör (çekici yürüme, yürümede trafik yoğunluğu, güvenli yürüme, yürümede tesis ve donatı varlığı, herkes için yürüme, yürüme süresi, her koşulda/ zamanda yürüme, yürümede eğim) ortaya çıkarılmıştır. Tarihî koridorların yüklendiği işlevleri anlamak için 30 uzman katılımcı ile uzman anketi yürütülmüştür. Trabzon özelinde 57 adet koridor unsuru belirlenerek, 4 işleve (ticaret, tarih/kültür/turizm, rekreasyon, ekoloji) etkisi saptanmıştır. Çalışma alanında her bir unsurun noktasal konumu saptanarak ArcGIS 10.7 programına işlenmiştir. Kernel yoğunluk analizi ile noktasal verilerin yoğunluk haritaları hazırlanmıştır. Noktasal yoğunluk ve koridor özellikleri göz önünde bulundurularak koridorların yüklendiği 10 işlev saptanarak koridor işlev haritası hazırlanmıştır. Son olarak 9 katılıcıyla odak grup görüşmesi yürütülmüştür. Bu süreçte YT ölçeğinde elde edilen ölçütler geliştirilerek, 8 faktör altında 45 ölçüt saptanmış; elde edilen tüm ölçütlerin, 4 ana işlev için önem dereceleri belirlenmiştir. Elde edilen verilerle yürünebilirlik ölçütlerinin koridor işlevleri üzerindeki etkilerini gösteren diyagramlar oluşturularak harita üzerinde gösterilmiştir. Örnek bir koridor üzerinde, kolaj tekniği ile öneri paftası oluşturulmuştur. Araştırmada, yürünebilirlik ölçütlerinin önem derecesinin tarihî koridorların yüklendiği işlevlere göre farklılık göstermesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.